Table of Contents Table of Contents
Previous Page  14 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 14 / 48 Next Page
Page Background

14

Pobjeda

Nedjelja, 26. maj 2019.

Feljton

EHOSGRAHOVCA–

BESMRTNI VIJENAC

SVIJEHPOBJEDA

(NASTAVAK)

>>

Piše: VeselinKONJEVIĆ

Crna Gora u Prvom svjetskom

ratu (1914-1918) učestvovala je

nastranisilaAntante.Istogada-

na kada je, zbog atentana na

prestolonasljednika Ferdinan-

da u Sarajevu, Austro-Ugarska

objavilaratSrbiji,kraljNikolaje

objavio ukaz omobilizaciji. Već

6. avgusta Crna Gora je zvanič-

no objavila rat Austro-Ugar-

skoj, ignorišući, pritom,

obećanjenjenediplomatijedau

slučaju neutralnosti može

računati na teritorijalne ustup-

ke (Skadar). Crna Gora je mo-

bilisala cjelokupno raspoloživo

ljudstvo (oko 47.000 vojnika).

Pozivu u rat odazvalo se i neko-

likehiljadeCrnogoracaupečal-

bi, tako da se ukupan broj mo-

bilisanih povećao na oko

50.000.

Za načelnika štaba Crnogorske

vrhovne komande postavljen je

srpski general Božidar Jankov-

ić, čime je crnogorska vojska

faktički stavljena pod vrhovnu

komandu srpske vojske, a ratne

operacije koje je vodila bile suu

skladusastrateškiminteresima

Srbije i po nalozima srpske

vrhovne komande. Ratne op-

eracije započete su 7. avgusta

1914. godine. Na reonu Sandža-

kabilojekoncentrisanooko2/3

ukupne crnogorske vojske, uz

bok srpske vojske, radi zajed-

ničkih operacija prema Aus-

trou-Ugarskoj u graničnompo-

jasu na Drini. Novoformirana

Sandžačka vojska, kojom je ko-

mandovao general Janko Vu-

kotić, prešla je Drinu sredinom

septembra1914.godineiušlana

područje Romanije i Kalinovi-

ka, da bi se, nakon poraza na

Glasincu,tokomdrugepolovine

oktobra, povukla na desnu oba-

luDrine.

Hercegovački odred je bio ra-

spoređenpremahercegovačkoj

teritoriji, a Lovćenski odred

prema Primorju i Lovćenu, dok

je za čuvanje granice prema Al-

baniji formiran Starosrbijanski

odred. Punih 18 mjeseci će

crnogorska vojska držati front

od oko 500 kilometara. Od jan-

uaradooktobra 1915. godine, na

ovompodručju je vladalo zatiš-

je. U tom periodu Crna Gora

(Starosrbijanski odred) je, po

drugi put u posljednje tri go-

dine, protivno volji velikih sila,

ujunu1915.godinezauzelaSka-

dar. Iz protesta prema ovoj ak-

ciji,CrnuGorujenapustiosrps-

ki general Božidar Janković,

kojeg je na mjestu načelnika

štaba naslijedio pukovnikPetar

Pešić. Intervencijom Rusije,

afera oko Skadra je okončana

kolektivnom notom saveznika,

koji su izjavili da ne priznaju

zauzeće Skadra.

Velika ofanziva austrougarske

vojske započeta je u oktobru

1915. godine. Srpska vojska se

povlačilautripravca,odkojihje

pravacPeć–Andrijevica–Pod-

gorica – Skadar – Lješ (Medua)

bili najbliži operacijama

crnogorskevojskeidirektnoza-

visili od njenog učinka. Vlada

Srbije, povlačeći se, stigla je do

Skadra (26. novembra 1915), a

njena Vrhovna komanda dese-

tak dana kasnije. Nešto više od

110.000srpskihvojnika i oficira

je krajemdecembra 1915. dosp-

jelo do albanske obale, odakle

su se prebacili naKrf.

Crnogorska narodna skupština

se posljednji put sastala 25. de-

cembra 1915. godine, i odlučila

da treba učiniti isto što i Srbija.

Ali Crnoj Gori nije imao ko da

štitiodstupnicu!Obezbjeđujući

povlačenje srpske vojske i

štiteći je od neprijateljskih de-

jstava preko Sandžaka, Herce-

govine i Boke, crnogorska vojs-

ka se istovremeno povlačila do

linije Lever Tara –Mojkovac –

Turjak – Čakor. Crnogorci su

ostali usamljeni na balkanskom

ratištu.

Austrougarska Treća armija je

krenula u opšti napad na Crnu

Goru 5. januara 1916. godine, sa

tri i po puta više vojnika i

neuporedivo boljim naoružan-

jem. Vrhovna komanda je nare-

dila komandantu Sandžačke

vojske, generalu Janku Vu-

kotićudaodsudnobranipoloža-

je okoMojkovca. Ubici vođenoj

6. i 7. januara 1916. godine na

Mojkovcu, austrougarska vojs-

ka je zaustavljena, da bi u pro-

tivnapadu, izvedenom 7. janu-

ara, crnogorske jedinice razbile

neprijateljsku vojsku.

Ponaredbisrpskevlade,izCrne

Gore se povlače srpski oficiri, a

načelnikštabaVrhovnekoman-

de Petar Pešić, napušta Crnu

Goru 17. januara. Uvidjevši

neminovnost poraza, kralj Ni-

kola je sa svojom vladom na-

puštio Crnu Goru 19. januara, a

već 21. januara austrougarska

vojska zauzela je Skadar, čime

je presječena svaka odstupnica

crnogorskojvojsci.Iakojeizvo-

jevalajednuodnajčasnijih(ma-

danepotrebnih!)bitakausvojoj

i s t o r i j i ( na Mo j kovc u ) ,

crnogorska vojska je morala

položiti oružje (25. januara

1916), jer suAustrougari većbili

ušli u nebranjeno Cetinje (13.

januara). Tako je realizovan

plan srpske vlade da se spriječi

crnogorskoj vojsci povlačenje

iz zemlje, kao što je to uradila

s r p s k a v o j s k a . G u b i c i

crnogorske vojske u Mo -

jkovačkoj bici bili su oko 800

mrtvih i oko 2200 ranjenih i

nestalih.

Od sredine 1916, protiv okupa-

torskih vlasti javlja se komitski

pokret u Crnoj Gori, koji je, u

dosluhu sa drugim crnogor-

skimoficirima, predvodio brig-

adir Radomir Vešović, posljed-

nji vojni ministar Crne Gore

prije okupacije. Zbog toga je

došlo domasovne internacije u

koncentracionelogoreNežider,

Ka r l š t a j n , Bo l d o g a s o n ,

Neđmeđer i dr, u kojima se, do

1918. godine, našlo oko 9.500

crnogorskih oficira, intelektu-

alaca i drugihgrađana.Ublizini

Tuzi, uVuksanlekićima, takođe

senalaziokoncentracionilogor.

Kako se bližio kraj rata, to je i

broj komitskih grupa u Crnoj

Gori rastao. Crnogorski kralj i

vlada,utovrijeme,nalazilisuse

uegziluna savezničkoj teritori-

ji, uNeiju, kodPariza.

Rusija je željela ujedinjenje

Crne Gore i Srbije pod dinasti-

jom Karađorđevića i stvaranje

velikesrpskedržavenaBalkanu,

koja bi bila oslonac njene poli-

tike.Zato je1916. godineukinula

subvencije Crnoj Gori i odbila

mogućnost da kralj Nikola dođe

u Rusiju. To je značilo davanje

podrške Nikoli Pašiću i srpskoj

vladi u vođenju politike prema

Crnoj Gori.

Proboj Solunskog fronta je ot-

počeo 14. septembra 1918. go-

dine. Nakon toga, po odluci

međusavezničke konferencije u

Versaju, održane7. oktobra 1918.

godine, donijeta je odluka da

savezničke snage okupiraju

Crnu Goru. U borbama za os-

lobađanje, crnogorski komiti su

zarobili oko 5.000 neprijatel-

jskih vojnika, koji su predati

srpskoj vojsci, koja je ušla u

Crnu Goru. Na osnovu naredbe

srpske Vrhovne komande od 25.

oktobra 1918. godine, bilo je ra-

zoružano i rasformirano pet

bataljona samoorganizovanih

crnogorskih vojnih jedinica, a

naredbomod12.novembra1918.

godine, srpski general Dragutin

Milutinović je raspustio i

crnogorske komitske čete. Tako

je kraj rata Crna Gora dočekala

okupiranaodstranesavezničkih

vojski - francuskih, engleskih,

italijanskih, američkih i srpskih

trupa. Područje Crne Gore prve

su napustile engleske trupe

(aprila 1919), potom francuske

(domarta 1920) i Italije (do juna

1920). Srpske trupe su se u

međuvremenu transformisale u

jugoslovenske i kao „legalizova-

na“ vojna sila ostale u Crnoj

Gori,kakobišepripremaleteren

za održavanje tzv. Podgoričke

skupštine i obezbijedile spro-

vođenje njenihodluka.

CrnaGora jeuPrvomsvjetskom

ratu izgubila oko 20.000 vojni-

ka, ili 10 posto cjelokupnog sta-

novništva, odnosno 40 posto

ukupno mobilisanih vojnika.

Oko 15.000 ljudi je prošlo kroz

logoreuAustriji,MađarskojiAl-

baniji, dok je procijenjena ma-

terijalna šteta iznosila 723 mil-

iona francuskih franaka.

Iako je nesebično vojnički

krvarila za svoje ratne savezni-

ke, Crna Gora će uskoro, po

okončanjuratanestati kaodrža-

va, čak i kao geografski pojam;

njena dinastija biće detronizo-

vanaiprognana,anjennapaćeni

narod doživjeće višegodišnje

patnjeinezapamćenastradanja.

Sve to je realizovano uz prećut-

no aminovanje, ili čak podršku,

njenih ratnih saveznica – sila

Antante.

(Nastavljase)

U SLAVU CRNOGORSKE HILJADUGODIŠNJE VOJNE TRADICIJE

Plansrpskevladeosprečavanju

povlačenjacrnogorskevojske

10.

CrnaGora je uPrvom

svjetskomratu izgubila

oko 20.000vojnika, ili

10odsto cjelokupnog

stanovništva, odnosno

40odstoukupnomo-

bilisanihvojnika, a oko

15.000 suprošli kao

zatočenici kroz logore

uAustriji, Mađarskoj i

Albaniji, uzmaterijalnu

štetuodoko 723milio-

na francuskih franaka

Iako je nesebično vojnički krvarila za svoje saveznike, CrnaGora će

po okončanju rata nestati kaodržava, pa i kao geografski pojam. Njena

dinastija biće detronizovana i prognana, a napaćeni naroddoživjeće

višegodišnje patnje i nezapamćena stradanja. Sve to je realizovanouz

prećutno aminovanje, ili čak podršku, njenih ratnih saveznica – silaAntante

Objavljujemo tekstove iz 30. broja uglednog časopisa Komuna,

posvećenog Vojsci Crne Gore, u kojemse iz različitih uglova sagledava

vjekovna dukljansko-zetsko-crnogorska vojna tradicija. Među autorima

su Predrag Bošković, Ivan Jovović, Slobodan Čukić, Momir M. Marković,

MarijanMašoMiljić, Dragan B. Perović, Veselin Konjević, Vukota

Vukotić, Dragutin Dakić, Radoje Pajović i Nenad Stevović

Boža Janković i Petar Pešić

Strana štampaovojnomslomuCrneGoreu januaru 1916.

DragutinMilutinović

Tek naimenovani načelnik

Vrhovnog štaba crnogorske

vojske Petar Pešić, u specijal-

nom izvještaju srpskoj Vladi

i Vrhovnoj komandi u Kragu-

jevcu, otkrio je svoju ulogu

u planovima Srbije prema

Crnoj Gori. U izvještaju stoji:

„Od kralja Nikole sam tražio

da se više ne miješa u ope-

racije vojske i da s vojskom

opšti prekomene. Zauzećem

Skadra, Crna Gora je izgubila

simpatije velikih sila. Prema

ovome, najbolji trenutak da

Srbija prekine veze s Crnom

Gorombio bi sada, samo, za

to ne treba da bude uzrok

Skadar, jer bi onda izgubili

simpatije masa, pošto je

narod Crne Gore oduševljen

Skadrom. Ako naši interesi

zahtijevaju da se Crna Gora

dovede u očajan položaj,

bolje je koristiti drugu priliku.

Molim takođe da štomanje

lica bude upućeno u ovo

delikatno pitanje“, napisao je

Petar Pešić, koji se svesrdno

zalagao da se realizuje pakle-

ni plan nestanka Crne Gore.

Pešićeva

paklena

nakana

Crnogorski zarobljenici

uKotoru 1916. godine