Table of Contents Table of Contents
Previous Page  10 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 10 / 48 Next Page
Page Background

10

Pobjeda

Nedjelja, 20. januar 2019.

Analiza

Piše: drMilivojeBEŠLIN

Proteklesupunetridecenijeod

tzv. Antibirokratske revolucije

(1989) u kojoj je Crna Gora i

svojom voljom, posle Vojvodi-

ne i Kosova, pala kao žrtvaMi-

loševićeve agresivne i populi-

stičke politike.

U proteklih trideset godina

srpsko-crnogorski odnosi

prošlisusvefazeodiracionalne

bliskosti i saučesništva u ratu,

doozbiljnogdržavnog,ideološ-

kog i (geo)političkog sukoblja-

vanja. Posmatrajući poslednje

meseceprethodnegodine,izja-

ve vladajućih i opozicionih po-

litičara u Srbiji, kao i tretman

Crne Gore u beogradskimme-

dijima, očito je da vreme racio-

nalnog dobrosusedstva još nije

došlo.

Državnost izgubljenu na tzv.

Podgoričkoj skupštini (1918)

Crna Gora je povratila zahva-

ljujućiantifašističkojborbisvih

njenih naroda, započetoj Tri-

naestojulskim ustankom, naj-

masovnijim otporom fašizmu,

u odnosu na broj stanovnika, u

porobljenoj Evropi. Odlukama

državno-konstitucionalnog

Drugog zasedanja AVNOJ-a

(1943) priznato je pravo Crno-

gorcima da će biti konstituens

(tvorac) buduće federativne

Jugoslavije. Iz te činjenice i

prava na samoopredeljenje cr-

nogorskog naroda proisteklo je

i formiranje federalne države

Crne Gore kao dela nove Jugo-

slavije. Završetak konstituisa-

njadržaveCrneGoreodvijaose

na Crnogorskoj antifašističkoj

skupštini 1944. i 1945. kada je

obnovljena država dobila svoju

narodnu vladu i skupštinu. Sve

do pred kraj 80-ih godina 20.

veka, Crna Gora je bila ravno-

pravni činilac socijalističke Ju-

goslavije; bilo je to vreme ubr-

zane modernizacije i razvoja

– najintenzivnijih u novijoj cr-

nogorskoj istoriji.

NEDOVRŠENI

IDENTITET

Kako pokazuju savremena

istraživanja, društveni, eko-

nomski, naučni i kulturni ra-

zvoj nijebiopraćen i dovršet-

k o m k o n s t i t u i s a n j a

crnogorskog nacionalnog

identiteta.

Nacional-identitarna dihoto-

mija, crnogorstvo srpskog ko-

rena, nikada nije prestala da

postoji. Svaki pokušaj da se do-

vrši konstituisanje crnogor-

skog nacionalnog identiteta,

uključujući i crkveno pitanje,

zaustavljan je rigidnim partij-

skim odlukama u kojima je ek-

skluzivno nacionalno crnogor-

stvo stavljano u isti rang sa

srpskim nacionalizmom. U to

vreme jedno od najosetljivijih

pitanja bila je izgradnja Njego-

ševog mauzoleja na Lovćenu.

RazmereotporauSrbijikrajem

60-ih i početkom 70-ih godina

mogle su se meriti samo sa na-

cionalnom histerijom među

humanističkom inteligenci-

jom, ali i u delu srpskih komu-

nista.

Bitka za nacionalnu kulturu u

Crnoj Gori posebno je bila in-

tenzivna 70-ih i 80-ih godina

prošlogveka. Ipak, srednja lini-

ja i oklevanje da se dovrši kon-

stituisanje crnogorskog nacio-

nalnog identiteta teško se

osvetilo samim crnogorskim

komunistima.Naravno,dasuse

upustili uneizvestanproces, ne

znači dabi ga i uspešnozavršili.

POPULIZAM

I DESTRUKCIJA

Nasilni pohodnovoustoliče-

nog lidera srpskih komuni-

sta SlobodanaMiloševića na

autonomne pokrajine – Voj-

vodinu i Kosovo, završen je

destrukcijom pokrajina to-

kom 1988. godine. Savezni

vrh je ostao neutralan, iako

jebiouobavezidaštitiustav-

napravaautonomnihpokra-

jina kao elemenata jugoslo-

venskog federalizma.

Na red je došla Crna Gora

kao četvrti glas u osmočla-

nom Predsedništvu SFRJ,

čiju kontrolu je Milošević

želeo da preuzme. Delova-

nje srbijanske tajne policije i

medijska ofanziva rasplam-

salog srpskog nacionalizma

na Crnu Goru pokazali su se

kaomoćan sinkretizampro-

tiv koga - već delegitimisano

crnogorsko rukovodstvo i

anahroni i rigidni partijski

mediji, koji su i daljedelovali

u okvirima starih matrica –

nisu imali odgovor. Politička

homogenizacija na platfor-

mi srpskog nacionalizma u

usponu, izvela je na ulice ši-

roku koaliciju idejno, poli-

tički i klasno šarolikih ljudi.

Posle najvećegmitinga u Ti-

togradu, 11. januara 1989.

ostavke su podneli svi crno-

gorski čelnici. Najmanju ju-

goslovensku republiku po-

čeli su da vodeMiloševićevi

lojalisti, uglavnom regruto-

vani sa Univerziteta Crne

Gore, odnosno njegovog

partijskog komiteta (Momir

Bulatović, Milo Đukanović,

Ljubiša Stanković, Milica

Pejanović-Đurišić, Svetozar

Marović...), ali i stari staljini-

stički kadrovi bezuslovno

odani Beogradu, poput

Branka Kostića i Rista Vuk-

čevića.

U presudnim odlukama na

Predsedništvu SFRJ kada se

odlučivalo o sudbini države,

Crna Gora poslušno sledi

Miloševićev destruktivni

kurs. Prelomna tačka bila je

Haška konferencija 1991. i

odluke Badinterove arbi-

tražne komisije. Granice iz-

među jugoslovenskih repu-

blika državne su granice;

pravo na samoopredeljenje

naroda je dopušteno, ali bez

promene međurepubličkih

granica, kojesubiledržavne,

jersujugoslovenskerepubli-

ke bile federalne države. Ju-

goslavija semogla razdružiti

mirno i legalno samo uz po-

štovanje principa neprome-

njivosti republičkihgranica.

Bilo je to, posmatrano i izda-

našnje parspektive, bespre-

korno razumevanje suštine

jugoslovenskog federalistič-

kog ustrojstva. Predsednici

pet republika su potpisali

Haški dokument. Među nji-

ma i tadašnji predsednikCr-

ne Gore Momir Bulatović.

Samo je predsednik Srbije

SlobodanMilošević bio pro-

tiv. On je do tada već stavio

pod kontrolu, u velikoj meri

srbiziranu JNA, čime je di-

rektno popločan put u ratni

pohod. Crnogorski predsed-

nik, koji je uHag leteo iz Be-

ograda, bez pristanka je od-

vezen u Prag, kako bi

zakasnio na konferenciju i

bio sprečen da potpiše mi-

rovni dokument.

Kako je diverzija doživela

neupeh, a Bulatović potpi-

sao plan, zvanična Srbija je

izvršila pritisak na njega na-

kon povratka u Beograd, ka-

da je, suočen sa pretnjama i

ucenama, ubrzo povukao

potpis sa istorijskog doku-

menta. Potez koji nije poni-

ziosamovisokogpotpisnika,

već i državu koju je vodio i

reprezentovao. I navedeni

potezjesvedočiodasuseod-

luke donosile u Beogradu, a

u Crnoj Gori su bile samo

formalno verifikovane.

Sledila je jedna od najvećih

kompromitacija umodernoj

crnogorskoj istoriji. Napad

Srbije iMiloševićeveJNAna

Hrvatsku, crnogorski rezer-

vistipratepljačkomKonava-

la i dubrovačkog zaleđa.

Ipak, za ratni zločin granati-

ranja srednjovekovnog gra-

dapodzaštitomUNESCO-a,

odgovornost je snosio zva-

ničniBeograd, jer sugenera-

li JNA, pre svih Pavle Stru-

gar, naredbe primali od vrha

Srbije i JNA. Epizodakoja se

uSrbijinamernozaboravlja i

optužuje isključivo Crna

Gora. Takođe i mobilizacija

građana Crne Gore i njihovo

upućivanje na linije fronta u

Hrvatskoj je vršenobez zna-

nja crnogorskog rukovod-

stva.

Ipak, napad na Konavle i

pljačka, uprkos potonjim

izvinjenjima (predsednik

Milo Đukanović 2000. godi-

ne) i plaćanju ratne odštete,

ostaje paradigma moralnog

prekršaja koju istorija ne za-

boravlja.

LAŽNA JUGOSLAVIJA

I dok jeHrvatska gorela u ra-

tu, aBosna iHercegovinaula-

zila u ratni pakao, Srbija i Cr-

na Gora, u nemogućnosti da

silom zadrže sve ostale u Ju-

goslaviji podMiloševićevom

dominacijom, formirale su

27. aprila 1992. državu pod

imenom „Savezna Republika

Jugoslavija“.

Zajednicakoja jenosila lažno

ime svoje žrtve nije bila me-

đunarodno priznata, a nazi-

vana je, prema mestu u kome

jepisannjenUstav, i „žabljač-

kom tvorevinom“. Već na pr-

Odnosi Crne Gore i Srbije 1989 2019; tri decenije od „Antibirokratske revolucije“ u Crnoj Gori i (sam

Bitka za

nacionalnu

kulturu u Crnoj

Gori posebno je

bila intenzivna

70-ih i 80-ih

godina prošlog

vijeka. Ipak,

srednja linija

i oklijevanje

da se dovrši

konstituisanje

crnogorskog

nacionalnog

identiteta

teško se

osvetilo samim

crnogorskim

komunistima

Skupštinazavrijeme socijalizma

Rat zaDubrovnik

Sljedeće 1999. godine, zbog raširene represije i zločina

Miloševićevih snaga prema civilima naKosovu, tokomborbi sa

pripadnicimaOVK, uslijedilo jeNATObombardovanje Srbije i

CrneGore. Bila je to prilika da semanja članica ktivne federaci-

je politički i bezbjednosno potčini uvrijeme djelovanja ratnog stanja, kao i

da se uguše slobodoumni i prozapadni crnogorskimediji

NapadnaKonavle i

pljačka, uprkos poton-

jim izvinjenjima (pred-

sjednikMiloĐukanović

2000. godine) i plaćanju

ratne odštete, ostaje

paradigmamoralnog

prekršaja koju istorija

ne zaboravlja

RaspadSFRJugo

porobljavanjeCr