Table of Contents Table of Contents
Previous Page  2 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 2 / 48 Next Page
Page Background

2

Pobjeda

Nedjelja, 26. avgust 2018.

Politika

Kraj Prvog svjetskog rata

doveo je na dnevni red i pita-

nje političke budućnosti Crne

Gore i njene dinastije. Ideja

sila-pobjednica o stvaranju

južnoslovenske države na Bal-

kanu, od nekadašnjih oblasti

pod vlašću Austro-Ugarske i

nezavisnih kraljevina – Srbije i

Crne Gore, isključivala je njiho-

vo dalje samostalno postoja-

nje. Za Srbiju i njenu dinastiju,

ova ideja je bila prihvatljiva,

jer su i Srbija i njena dinastija u

toj budućoj državi trebalo da

imaju vodeće mjesto.

Crnu Goru – niti je ko o tome što

pitao, niti joj je bilo što garanto-

vano. Ona je trebalo da bezu-

slovno uđe u novu državu, a

njenoj dinastiji je ponuđeno da

se za pristojnu novčanu svotu

odrekne prijestola. I tada se

začinje spor: privrženici nezavi-

sne crnogorske države i njene

dinastije nijesu htjeli pristati

da Crna Gora, kao bezimena

oblast, bude pridodata velikoj

državi, a crnogorska dinastija

odbija da proda tron na kome

se nalazi više od dva vijeka.

Sile-pobjednice, odnosno Fran-

cuska, zbog toga odlučuju:

ukloniti Crnu Goru i njenu dina-

stiju. Zadatak da ovu odluku

sprovede u djelo dobila je srp-

ska vlada. Posljednjihmjeseci

1918. godine ona je pristupila

ovomposlu.

JADRANSKE TRUPE

Najprije je, septembra 1918.

godine, predsjednik srpske

vlade Pašić naredio formira-

nje posebnog vojnog odreda

koji je trebalo uputiti za Crnu

Goru, nakon što je napuste

austrougarske trupe. Osnovni

zadatak odreda, kada dođe na

teritoriju Crne Gore, trebalo je

da bude političkog, a ne vojnog

karaktera. Istovremeno, fran-

cuska vlada je preduzela sve

mjere da spriječi kralja Nikolu

da krene za Crnu Goru u toku

borbi za njeno oslobođenje od

austrougarske okupacije.

Ubrzo nakon formiranja voj-

nog odreda koji je dobio naziv

,,Jadranske turpe“, srpska

vlada je formirala i Centralni

izvršni odbor za ujedinjenje.

Njegov zadatak bio je da u

Crnoj Gori neposredno orga-

nizuje i izvrši prisajedinjenje

Crne Gore Srbiji i detronizaciju

vladajuće dinastije. Svi članovi

Odbora bili su iz Crne Gore.

,,Jadranske trupe“, u čijem

sastavu su bile i jedinice fran-

cuske vojske, krenule su, okto-

bra 1918. godine, za Crnu Goru,

a početkomnovembra 1918.

Godine okončana je austrou-

garska okupacija Crne Gore.

Nakon uspostavljanja nove

vojne vlasti na teritoriji Crne

Gore, Centralni izvršni odbor

za ujedinjenje donio je 7.

novembra odluku o raspisiva-

nju izbora za opštecrnogorsku

narodnu skupštinu, koja je

trebalo da donese odluku o

ujedinjenju Crne Gore i Srbije.

Planirano je da se nakon spro-

vedenih izbora, poslanici sasta-

nu 24. novembra u Podgorici

i odluče o budućem statusu

Crne Gore i njene dinastije.

UJEDINJENJE ILI SMRT

Centralni izvršni odbor za

narodno ujedinjenje donio je i

pravila na osnovu kojih je tre-

balo birati buduće poslanike.

Prema ovimpravilima, svaka

kapetanija u granicama Crne

Gore prije Balkanskih ratova

bira po dva poslanika, a svaki

srez u oblastima koje su pri-

pojene Crnoj Gori poslije 1913.

godine bira po tri poslanika.

Svaka varoš koja ima manje od

5.000 stanovnika (Cetinje, Bar,

Ulcinj, Kolašin, Berane i Bijelo

Polje) bira po jednog poslanika,

dok varoši sa više od 5.000

stanovnika (Podgorica, Nikšić,

Pljevlja, Peć i Đakovica) biraju

po dva poslanika.

Izbor poslanika trebalo je

izvršiti posrednimglasanjem

preko povjerenika koji će biti

izabrani javnimglasanjemu

svakoj kapetaniji, srezu i varo-

ši. Izabrani povjerenici će se

zatim sastati i odlučiti ko će biti

poslanik skupštine u Podgorici,

koja je nazvana – Velika narod-

na skupština.

Za mjesta u novoj skupštini

natjecali su se mnogi kandida-

ti, iznoseći na zborovima svoje

ideje i programe. Većina kandi-

data smatrala je da Crna Gora

treba bez ikakvih uslova da se

ujedini sa Srbijom i tako uđe u

zajedničku državu, dok su neki

smatrali da ona u novu držav-

nu tvorevinu treba da uđe kao

nezavisna država, ravnoprav-

no sa Srbijom.

Na Cetinju su pristalice bezu-

slovnog ujedinjenja listu svojih

kandidata objavile na bijelom

papiru, a pobornici uslovnog

ujedinjenja na zelenom. Usko-

ro je boja njihovih plakata

odredila ime dva suprot-

stavljena politička pokreta –

bjelaši i zelenaši.

ZASIJEDANJE

Prema utvrđenomplanu, u

periodu od 17. do 19. novem-

bra po novom kalendaru (od

4. do 6. novembra po starom)

održani su zborovi na kojima

su najprije izabrani povjerenici,

a povjerenici su 21. novembra

izabrali poslanike za Veliku

narodnu skupštinu u Podgo-

rici. Ukupno je izabrano 169

poslanika, a četvorici od njih

kasnije nijesu potvrđeni man-

dati, tako da je u radu Skup-

štine trebalo da učestvuje 165

poslanika. Od njih 165 samo

je nekolicina pripadala taboru

zelenaša.

Zasijedanje Velike narodne

skupštine u Podgorici počelo

je 24. novembra, i trajalo je do

29. novembra, odnosno od 11.

do 16. novembra po starom

kalendaru. Na prvoj, pripre-

mnoj sjednici, izabrana je

veri ikaciona komisija, koja je

trebalo da veri ikuje mandate

poslanika, a kada je utvrđena

ispravnost mandata, Skupština

je pristupila izboru predsjed-

nika.

Između nekoliko kandidata,

većinomglasova za predsjed-

nika Skupštine izabran je Savo

Cerović. Poslanici su izabrali i

dva potpredsjednika: Lazara

Damjanovića i Sava Fatića. Na

ovoj sjednici utvrđen je i tekst

poslaničke zakletve.

Prva redovna skupštinska

sjednica održana je 25. novem-

bra. Na ovoj sjednici vođena

je rasprava o formulisanju

odluka koje Skupština treba

da donese, kao i o njihovom

redosljedu.

Poslanici su se sporili: da li

Skupština prvo treba da izgla-

sa ujedinjenje ili detronizaciju

dinastije Petrović-Njegoš?

Prevladalo je mišljenje da

najprije treba svrgnuti s prije-

stola kralja Nikolu, jer dok je on

vladar, ne može biti izvršeno

ujedinjenje Crne Gore i Srbije.

Poslanik Ljubo Glomazić je

predložio je da prva tačka

dnevnog reda bude zbacivanje

kralja Nikole i dinastije Petro-

vić-Njegoš, tvrdeći da dok je

on na prijestolu, ,,ujedinjenja

ne može biti“: ,,Kralj Nikola je

još vladalac Crne Gore. Treba

prvo da kažemo odavde sa

ovogmjesta u ime naroda kao

njegovi predstavnici da on to

više nije, pa tek poslije toga

možemo staviti drugu tačku

dnevnog reda: ujedinjenje

Crne Gore sa Srbijom“.

Poslanici koji su diskutovali

povodomGlomazićevog pri-

jedloga, rekli su da je riječ o for-

malnosti i da Skupština treba

da izvrši zadatak zbog kojeg

se sastala, a da redosljed i nije

toliko važan. Na prvoj sjednici

raspravljano je i o formiranju

odbora koji je trebalo da for-

muliše odluke Podgoričke

skupštine.

ODLUKE

Druga redovna sjednica odr-

žana je 26. novembra. Od svih

pet redovnih sjednica ova se

smatra najvažnijom, jer su na

njoj donijete odluke zbog kojih

je Skupština i organizovana.

Najprije je poslanicima izložen

nacrt odluke o ujedinjenju

Crne Gore i Srbije i detronizaciji

kralja Nikole, koji su oni doče-

kali s odobravanjem. Jedan

od organizatora Podgoričke

skupštine, Janko Spasojević,

izjavio je tokom rasprave o

nacrtu odluke, da je u pita-

nju ,,državni prevrat mirnim

putem“. Nakon kraće rasprave

oko proceduralnih pitanja,

Skupština je jednoglasno pri-

hvatila nacrt odluke.

Istog dana svi prisutni poslani-

ci, njih 160, glasalo je za Odlu-

ku o detronizaciji kralja Nikole i

dinastije Petrović-Njegoš i uje-

dinjenju Crne Gore sa Srbijom.

Odluka, koju je, kako se kaže,

donijela Velika narodna skup-

ština srpskog naroda u Crnoj

Gori, temelji se na tri principa,

kojima se dokazuje njena

opravdanost i legitimnost. Prvi

princip je istorijski, drugi eko-

nomski, a treći politički.

Da je ujedinjenje istorijski ute-

meljeno, potvrđuje se činjeni-

comda u Crnoj Gori živi srpski

narod, koji je jedne krvi, jezika,

vjere i običaja s narodom koji

živi u Srbiji i drugim srpskim

oblastima. Zbog toga, svaki

narod, pa tako i srpski narod u

Crnoj Gori, ima pravo na osno-

vu načela samoopredjeljenja,

da teži ujedinjenju sa drugim

svojimdjelovima.

U Odluci se konstatuje da

je srpski narod u Crnoj Gori

tokom srednjeg vijeka živio

u jedinstvenoj srpskoj državi

pod dinastijomNemanjića, i

to oko 300 godina, ali da je

osmanskimosvajanjemnasil-

no bio spriječen da u njoj živi

i kasnije. Osmansko osvajanje

razbilo je veliku srpsku drža-

vu, pa je srpski narod u Crnoj

Gori, silomprilika, izgradio

sopstvenu državnost. Tokom

trajanja državne nezavisnosti

Crne Gore, svi njeni politički

i vojnički napori imali su za

cilj – obnavljanje velike srpske

države i ujedinjenje srpskog

POVODI:

Istorijski zapis o Podgoričkoj skupštini 1918. godine

Vrijemekada jebrisana

»

Piše:

drŽivkoANDRIJAŠEVIĆ

Izmeđunekoliko kandi-

data, većinomglasova za

predsjednika Skupštine

izabran je SavoCerović.

Poslanici su izabrali i dva

potpredsjednika: Lazara

Damjanovića i Sava Fatića

PROTIVCRNEGORE:

Predsjednik i potpredsjednik: SavoCerović i SavoFatić

Državni udar i svrgavanje dinastije Petrović-Njegoš sa crnogorskog prijestola ostvaren

odlukama Podgoričke skupštine 1918. godine i danas su, sto godina docnije, predmet

različitihmanipulacija političkih snaga koje su protiv nezavisnosti Crne Gore. Pobjeda

objavljuje istorijski zapis poznatog crnogorskog istoričara dr Živka Andrijaševića, koji

činjenicama razobličuje vrijeme kada je ime Crne Gore nestalo sa političkemape Evrope

ELIMINISANJECRNEGORE:

Delegati Podgoričke skupštine

ŽivkoAndrijašević