Previous Page  13 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 13 / 48 Next Page
Page Background

13

Pobjeda

Ponedjeljak, 20. avgust 2018.

Kultura

PODGORICA

-Kažuda su

drevne ljudskenaseobine

sličnebrodovimakoji ubu-

ramane tonu. Jedna takva

postoji nadomakPodgorice.

To jeMedun. Na tommjestu

čovjekmožeda licemu lice,

kao svoju, sagleda slojevitu

prošlost cijeleCrneGore.

KadasepomeneMedun, prva

asocijacija je vojvoda Marko

Miljanov Popović. Njegov

memorijalni muzej smješten

je u kući u kojoj je do oslobo-

đenja Podgorice 1876. godine

radio turski sud, a potom je

knjaz Nikola Petrović poklo-

nio starom ratniku, kao na-

gradu za iskazanu hrabrost i

komandovanje vojskom. U

njoj je stari crnogorski vojvo-

danapisao „Primjere čojstva i

junaštva“ i „Život i običajeAr-

banasa“.

Sačuvan je autentični izgled

kuće. Tu ništa nije izgubljeno

u nepovrat. Ono što je na njoj

mijenjano vjerno reproduku-

je original, od izbora materi-

jala do nivoa finalne obrade.

Nepretenciozna, ali moćna

građevina.

Unutrašnjost je suprotnost

onoga što posmatrač doživi

gledajućijespolja.Tusujasno

vidljivi svi problemi koje pro-

jektanti i investitori imajuka-

da dobiju zadatak da muzej

smjeste uprostor koji je u vri-

jeme kada je zidan imao sa-

svim drukčiju utilitarnu na-

mjenu. Krajnji rezultat - čist

trijumf tehnicizma koji je bio

dominantna „ideologija“ u

vrijeme kada je muzej 1972.

otvoren za posjetioce. Dosta

je toga žrtvovano zbog parti-

kularističke svrhe koju zgra-

da ima.

GUŠI SINTETIKA

Nema prirodnog izvora svije-

tla. Zidovi i tavanica obloženi

su rebrastim, bijelim paneli-

ma. Iverica? Medijapan? Vr-

hunski kvalitet, ali samo sin-

tetika koja ne zna za otiske

vremena. Elementi tradicio-

nalnog ognjišta okačeni na

takvom materijalu su detalj

koji privlači pažnju. Nepriro-

dan susret. Krivo srastanje.

Hitro sklonite pogled i ugod-

nije se osjećate negomaločas,

alitajdetaljstatičkepredstave

istorije urezan je u pamćenje.

Ne uspijevate se oteti utisku

da vas „guši sintetika“ kao

izum novijega datuma i suvi-

šan element nove istorije na

mjestu materijalno doku-

mentovanog presjeka života

legendarnog crnogorskog ju-

nakakoji jepodkrovomteku-

će, u pedesetoj godini života

riješio da „slavi mača doda i

slavu svoga pera“.

Možda ne treba pretjerivati.

Sintetski materijali opšta su

boljkadanašnjihmuzeja.Ipak,

ne dramatizujući situaciju,

treba reći da ima tu dovoljno

materijalada struka razmisli o

korekcionim, dopunskim po-

stupcima. Ne bi škodilo da se

na nekoliko mjesta omogući

prodordnevnogsvijetla i oslo-

bodi dio zida i kamenog poda

za ognjište. Ne bi to bio dug i

problematičanposao.

Vrijedni predmeti smješteni

suustaklenimvitrinama.One

su funkcionalne. Štite ekspo-

nate. Posljednji put otvarane

su 2006. godine kada su svi

predmeti iz stalne postavke

detaljno konzervirani. Vidlji-

vo je da su u odličnom stanju.

Na njima su samo „stare ra-

ne“. Prija im vakum. Bez tra-

gova su patine novijega datu-

ma koju možete primijetiti u

vitrinama koje dopuštaju pri-

rodnu cirkulaciju vazduha.

Treba dodati i da su, za razli-

ku od nekih crnogorskihmu-

zeja, uMuzejuMarka Milja-

nova svi predmeti na broju.

Kvalitet više je i audio vodič.

Precizno i jasnoupoznaćevas

sa konkretnim predmetima i

istorijskim kontekstommje-

sta na kom se nalazi. Korisna

uputstva i razgovjetan crno-

gorski jezik.

Krajnji utisak je povoljan.

Ipak, trebaće truda i vremena

da tomjestopostane živorga-

nizam.Usuprotnom, jednoga

dana mogao bi se taj muzej i

drevniMedunpretvoriti u još

jednu umrtvljenu i na stare-

nje osuđenu izložbu, kakvih

ne nedostaje u drugim crno-

gorskimgradovima.

STAZOMDOTVRĐAVE

IzMuzejavojvodeMarkaMi-

ljanova odlazimo u obilazak

ostataka tvrđave Medun. Ka-

žuda jeposjećenijaodmemo-

rijalnog muzeja legendarnog

crnogorskog vojvode. Muzej,

u prosjeku, dnevno obiđe ne-

koliko ljudi. Na tvrđavi ih je,

svakodnevno, dvadesetak.

Ulaz se ne naplaćuje. Uspon

nije težak.Dovrhavodi krivu-

dava staza duga stotinjakme-

tara. Sa njene spoljne strane

postoji obzida od sitnog tesa-

nogkamena i skromnaograda

od gvožda. Ukamen uklesane

stepenice uz koje se, od Ilira

do oslobođenja Meduna, us-

pinjalo do tvrđave a pominju

seuliteraturinećetetuprona-

ći. Vidljivi su tragovi na svega

nekoliko mjesta. Možda je to

cijena koja se trebala platiti,

„uspješnoj realizaciji veoma

vrijednog projekta sanacije,

konzervacije i rekonstrukcije

prilazne staze tvrđaveMedun

u ukupnoj vrijednosti od

53.550 eura“, kako je slavodo-

bitno označen prije nekoliko

mjesecizavršetakposlaskraj-

nje upitnim konačnim efekti-

ma. Kasne proljetnje i ljetnje

kiše odradile su svoje. Osim,

ne baš vješto zidane ograde i

na njoj elemenata od gvožđa,

nerazaznajeseštojesanirano,

što je konzervirano a što je re-

konstruisano. I za naše prilike

neuobičajen „višak vrijedno-

sti“. U duhu one slavne film-

ske replike rečeno: Ostali sa-

modugmići...

PRIČA IZDAVNINA

Inače, gradMedun ima fanta-

stičnupriču.Kiklopskezidine

grada podigli su Iliri. I danas

postoje vidljivi ostaci zidova

izgrađeni od velikih blokova

klesanog kamena postavljeni

u nekoliko redova. Ostaci be-

dema u veoma su lošem sta-

nju. Na višemjesta su ispreki-

dani i obrušeni. Negdje

postoje samo u tragovima.

Čvrstina i veličina zidova go-

vore o njegovoj važnosti za

Ilire.

U nama dostupnim istorij-

skim izvorima, oMedunu pr-

vi govori antički rimski histo-

ričar Tit Livije u svomdjelu o

Ab Urbe Condita, pominjući

ga kao grad ilirskog pleme-

naLabeata u kome je za vrije-

me rimsko-makedonskog ra-

ta obavljena razmjena talaca

između ilirskog kralja Genci-

ja i makedonskog Perseja. Na

početku, Gencije se s Rimlja-

nima udružio protiv Perseja.

Potom je promijenio stranu i

sklopio savez s PersejemMa-

kedonskim. Zarobio je lokal-

ne rimske vođe i razorioApo-

loniju i Drač. To je bila kobna

greška. Rim je na Skadar po-

slaovojskuod30.000vojnika.

Pod vođstvomLuciusa Anici-

usa, u ratu koji je trajao svega

dvadesetak dana, slomili su

otpor Ilira. Posljednju zoru

života slobodnih ljudi Genci-

je i cijela njegova porodica

dočekali su na Medunu. Od-

vedeni su u Rim i pogubljeni.

Uklanjanje Gencija značilo je

i kraj kraljevstva Ilira.

I u srednjemvijekuMedun je

imaovažnuulogu.Upoveljiiz

1444. godine pominje se kao

posjed velikog vojvode sred-

njovjekovne bosanske drža-

ve Stjepana Vukčića Kosače,

koji je ubrzo srpskom despo-

tuĐurađuBrankovićuprepu-

stio Gornju Zetu i tvrđavu

Medun. Knjige kažu da je je-

dan vojvoda despota Đurađa

1452. godine branio Medun

odStefana ICrnojevićakoji je

tada bio u službiMletačke re-

publike. Tri godine kasnije,

Branković je Medun morao

predati Turcima.

PredvođeniMarkomMiljano-

vim, Crnogorci su Medun

oslobodili 1876. godine. Sudeći

po staroj gravuri pruskog ka-

petanaHatora, u tommomen-

tu, bio je u odlično očuvanom

stanju. Stradao je jer Crnogor-

ci nijesu imali običaj da se na-

stane u kućama koje su napu-

stili poraženi neprijateljski

borci. Ostalo je istorija. Vrije-

me,„briga“odnebriga,umate-

rijalnom značenju od njega su

učinili ono što ondanas jeste.

ČOJSTVO I JUNAŠTVO

Na vrhu Meduna, uz ostatke

velike kule, na tom kultnom

mjestu danas stoji, u svojoj

jednostavnosti, začuđujuće

lijepa, patinirana crkva po-

svećena svecu zaštitniku Ku-

ča SvetomNikoli. Pred njom

je nadgrobni spomenik Mar-

ka Miljanova. Za neke skro-

man, bez elemenata dema-

goškog patriotizma, pod

kojim bi mogao počivati čo-

vjek s jasno sagledanim cilje-

vima ljudskoga roda, on je

istinska afirmacija ljudskosti

ane spartanskogamača. Izra-

žava uživanje umiru. Za dru-

gemonumentalan,tajspome-

nik ilustruje duh života svih

koji su se za Medun u poto-

njih 2.400 godina otimali - či-

sto didaktičko sredstvo inici-

jacije uduhpatriotizma.

Kakogodgaviđeli, nesmetni-

te s uma riječi Marka Milja-

nova koji reče: „Junak čojku

konja vodi“. Obiđite Medun.

Značajna je to škola.

VlatkoSIMUNOVIĆ

REPORTAŽA:

U posjeti Medunu i memorijalnommuzejuMarkaMiljanova

Naudaru

vremena,

brige i

nebrige

Ako stari grad

Medun ne postane

živ organizam

mogao bi se i Muzej

MarkaMiljanova i

tvrđava pod kojom

on stoji pretvoriti

u još jednu

umrtvljenu i na

starenje osuđenu

izložbu, kakvih ne

nedostaje u drugim

crnogorskim

gradovima

Muzej

Marka

Miljanova

Nadgrobni spomenik

MarkaMiljanova

Dragocjenamuzejskapostavka

Medun 1876. godine, gravurapruskogoficiraHatora