Table of Contents Table of Contents
Previous Page  8 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 8 / 48 Next Page
Page Background

8

Pobjeda

Nedjelja, 29. jul 2018.

Društvo

PREDSTAVLJAMO:

Prvi patent iz Crne Gore registrovan u Svjetskoj organizaciji za intelektualnu svojinu

Čipkoji utvrđuje

koliko jebiljkažedna

Činjenica da još

nigdje u svijetu

nije realizovan

sistemza

pametno

navodnjavanje

obradivih

površina u

otvorenom

prostoru na

bazi mjerenja

vlažnosti

tkiva biljke

predstavljao je

ključni motiv

za rad na

ovomprojektu.

Postoje rješenja

ovog tipa, ali su

ona operativna

samo na

laboratorijskom

nivou, na

konstantnoj

temperaturi,

objasnio

je prof. dr

Nikša Tadić

PODGORICA

USvjetskoj

organizaciji za intelektual-

nu svojinunedavno je zave-

denprvi crnogorski patent

i toUniverzitetaCrneGore

- kontrolabilni generator

konstantne snage, koji tre-

bada seprimijeni kao

osnovni gradivni element

instrumenta zamjerenje

vlažnosti tkivabiljkeu

funkciji pametnognavod-

njavanjaobradivihpovrši-

na.

Mjerenja vlažnosti biljaka

primjenom kontrolabilnog

generatora konstantne sna-

ge, prema riječima jednog od

naučnika koji je radio na nje-

govoj realizaciji, redovnog

profesora na Elektrotehnič-

kom fakultetu Univerziteta

Crne Gore dr Nikše Tadića,

daje, za razliku od mjerenja

vlažnosti zemljišta, potpuno

pouzdanuprocjenuopotrebi

za navodnjavanjem.

- Na ovaj način ne samo da je

moguće postići maksimalne

prinoseuzoptimalnupotroš-

nju vode, već je moguće

obezbijediti i vrhunski kvali-

tet voća, povrća i industrij-

skog bilja –objasnio jeTadić.

POBJEDA:

Koji jepojedno-

stavljeni princip rada pa-

tenta i njegova funkcija u

pametnom navodnjavanju

obradivih površina na bazi

mjerenja vlažnosti tkiva

biljke?

TADIĆ:

Princip rada lako je

razumljiv ako se prisjetimo

kako reaguje ljudsko tijelo u

prisustvu vjetra. Kretanje

vazdušnog fluida odnosi dio

toplote sa tijela, što rezultira

smanjenjem tjelesne tempe-

rature. Slično, tečni fluid u

tkivu biljke odnosi dio toplo-

te sa minijaturnog senzora

koji je ubačen u tkivo biljke i

smanjuje njegovu tempera-

turu. Intenzivnije strujanje

tečnostiutkivubiljkerezulti-

ra većim stepenom hlađenja

senzora. Električna otpor-

nost ovog senzora zavisi od

temperature,tejemjerenjem

otpornosti senzora moguće

izmjeritinjegovutemperatu-

ru, asamimtimi vlažnost tki-

vabiljke.Ovomjerenjezahti-

jeva održavanje konstantne

električne snage na krajevi-

masenzorautkivubiljke.Naš

patent predstavlja elektron-

ski sklopkojinasvojimkraje-

vima generiše kontrolabilnu

konstantnu snagu bez obzira

na promjene otpornosti sen-

zora. Na osnovu izmjerene

vlažnosti tkiva biljke eksper-

tni sistemprocjenjuje u kojoj

mjeri je potrebno navodnja-

vanje obradive površine.

POBJEDA:

Kosučlanovi ti-

ma i što vas jemotivisalo da

raditenaovomprojektu?

TADIĆ:

Grupazaintegrisane

mikrosisteme sa Elektroteh-

ničkog fakulteta UCG pred-

stavlja timkoji je radiona pa-

tentu, odnosno, pored mene

to su i saradnica u nastavi na

ETF-udrMilenaErceg idok-

torand na Tehničkom uni-

verzitetu u Beču mr Alija

Dervić. Projekat je realizo-

van na Elektrotehničkom fa-

kultetu u sklopu BIO-ICT

Centra izvrsnosti, u periodu

od septembra 2015. do de-

cembra prošle godine. Činje-

nica da još nigdje u svijetu

nije realizovan sistem za pa-

metno navodnjavanje obra-

divih površina u otvorenom

prostoru na bazi mjerenja

vlažnosti tkiva biljke pred-

stavljao je ključni motiv za

rad na ovomprojektu. Posto-

je rješenja ovog tipa koja su

POBJEDA:

Kako komentarišete stanje unauci unašoj

državi, odpodrške relevantnih institucija, do volje

naučnika i istraživača da ne pišu „radove zbog rado-

va“, negoda traže primjenu za svoje inovacije?

TADIĆ:

Već dugo u Crnoj Gori postoji rivalstvo između

dvije kategorije naučnika. Jedna kategorija, kojoj i sam

pripadam, smatra da nauka ciljanomora rješavati pro-

bleme – u prirodi, društvu, ekonomiji. Druga kategorija

smatra da se naukom treba baviti radi nauke, odnosno

pisati „radove zbog radova“, uz obrazloženje da će tu

njihovu nauku „već negdje neko primijeniti“. „Radove

zbog radova“ pojedini naučnici ne pišu zbog nedostatka

volje za inovativnošću, nego zbog toga što ne

znaju drugačije. Bavljenje naukom radi nauke ne

doprinosi porastu bruto-nacionalnog proizvoda i

u uređenim zemljama doživljava se kao nedopustivi

luksuz. Evropska unija je tokompregovaračkog pro-

cesa sa CrnomGoromnametnula stav da nauka u

našoj zemlji mora rješavati probleme, sa posebnim

naglaskomna inovativnost. Ako takav kon-

cept postane praksa u skromnoj naučnoj

zajednici Crne Gore, jasno je što će

se desiti sa dijelomnaših naučnika

koji se bave naukom radi nauke.

Naukamorarješavatiprobleme

POBJEDA:

Kolika je važnost BIO ICT

Centra izvrsnosti za nauku i privredu

CrneGore, te na koji način i koliko se

uovomnaučno-istraživačkomcentru

podstiču istraživanja koja bi semogla

komercijalizovati?

TADIĆ:

Kao bivši član BIO ICT Centra

izvrsnosti teškomogu da damodgovor

na ovo pitanje bez primjesa subjektiv-

nosti. Kažembivši, jer BIO ICT Centar

izvrsnosti više ne postoji. Njegov rad obu-

stavljen je šest mjeseci prije isteka predvi-

đenog roka, bez jasnog obrazloženja Rek-

torata UCG-a i Ministarstva nauke. BIO ICT

Centar izvrsnosti bio je dobra šansa

za nauku i privredu Crne Gore. Možda

povezivanje nauke i privrede u Crnoj Gori

nekome ne odgovara? Ocjenu rada ovog

centra dale su komisije Evropske unije,

Svjetske banke i Ministarstva nauke u

svojim izvještajima. Te izvještaje treba

pročitati i nakon toga izvesti zaključke.

BIO ICTCentar

izvrsnostibioje

dobrašansaza

nauku iprivredu

CrneGore

operativna, ali samo na labora-

torijskom nivou, na konstan-

tnoj temperaturi. Mjerenje

vlažnosti tkiva biljke otežano

je u uslovima promjenljive

temperatureuotvorenompro-

storu tokom perioda kada je

potrebno navodnjavati poljo-

privredne kulture. Naš patent

kontrolabilnog generatora

konstantne snage, između

ostalih prednosti koje pruža u

odnosu na postojeće pristupe,

rješava i problem uticaja tem-

peraturnihvarijacija.

POBJEDA:

Koji je globalni

značaj pametnog navodnja-

vanja obradivih površina, i

koji se problemi javljaju kod

postojećihrješenja?

TADIĆ:

Pametno navodnjava-

nje koje obavlja ekspertni si-

stemsa senzorskomelektroni-

kom ima očiglednu prednost u

odnosu na manuelno navod-

njavanje čija efikasnost zavisi

od subjektivne procjene ope-

ratora. Zbog ove subjektivno-

sti količina vode potrošena

prilikom manuelnog navod-

njavanjamožebiti ili prevelika

ili nedovoljna. Postojeća rješe-

njapametnognavodnjavanjau

svijetu uglavnom se baziraju

na mjerenju vlažnosti zemlji-

šta.Pokazujesedaovajpristup

nijeoptimalanzbogvišerazlo-

ga. Jednostavno rečeno, opti-

malno vlažno zemljište ne

znači i optimalno vlažnu bilj-

ku. Sa druge strane, pametno

navodnjavanje obradivih po-

vršina bazirano na mjerenju

vlažnosti tkiva biljke daje pot-

punopouzdanuprocjenuopo-

trebi za navodnjavanjem.

POBJEDA:

Koji je potenci-

jalni značaj patenta za Uni-

verzitetCrneGoreiprivredu

naše države, te koje obaveze

UCG (kao vlasnik patenta)

ima prema Svjetskoj organi-

zaciji za intelektualnu svoji-

nu?

TADIĆ:

U pitanju je prvi pa-

tentizCrneGoreregistrovanu

Svjetskoj organizaciji za inte-

lektualnu svojinu. Nakon pro-

vedenog postupka recenzije

autoriteta u ovoj organizaciji,

patent je zaveden u bazi poda-

taka pod registarskim brojem

WO/2018/080296. UCG, kao

vlasnikpatenta, trebada obez-

bijedipravnuzaštitunašegrje-

šenja u nacionalnim paten-

tnim zavodima zemalja u

kojima bi on trebalo da posta-

ne operativan u profitnom

smislu. Spisak ovih zemalja

definisan jeupatentnoj prijavi

podnesenoj Svjetskoj organi-

zaciji za intelektualnu svojinu

u oktobru prošle godine. Ova

pravna procedura vremenski

je ograničena. Za ovu svrhu

namjenski su opredijeljena

sredstva u budžetu BIO-ICT

Centra izvrsnosti. Naš patent

će dokazati da je u Crnoj Gori

moguće pretvoriti nauku u

profit, ukolikovlasnikpatenta,

UCG, ispuni svoj dio obaveza

prema Svjetskoj organizaciji

za intelektualnu svojinu. Sav

eventualniprihododnašegpa-

tenta odlazio bi isključivo u

budžet UCG-a kao vlasnika

patenta, a ne na bankovne ra-

čune autora patenta.

J. BEHAROVIĆ

Prof. drNikšaTadić

Patent zavedenuSvjetskoj organizaciji

za intelektualnusvojinu

Čipovi nakojima se

obavljajumjerenjauBeču