Table of Contents Table of Contents
Previous Page  7 / 84 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 7 / 84 Next Page
Page Background

7

Pobjeda

13, 14. i 15. jul 2018.

U fokusu

iti borbeni duh

Crnogorski ustanak je naišao i na zapaženmeđunarodni

odjek, ne samo kod fašističkih i nacističkih sila, nego i kod

savezničkih država.

U Sovjetskom Savezu prvi je svoje građane obavijestio

Radio Moskva, a moskovska „Pravda“, u broju od 20. jula

1941. objavljuje članak pod naslovom: Crnogorski narod

se bori. U članku, pored ostalog, piše: „Poslije okupacije

Jugoslavije crnogorski narod nije položio oružje. On je

počeo ogorčenu partizansku borbu. Vjeran ratnim tra-

dicijama svojih predaka gotovo sav crnogorski narod

otišao je u partizanske odrede“. (Z. Lakić, Narodna vlast u

Crnoj Gori 1941 1945).

O crnogorskomustanku pisali su i ugledni listovi na

Zapadu, kao što su „Njujork tajms“ i londonski „Tajms“.

U „Tajmsu“ od 21. avgusta 1941: „Pobunjenici kontrolišu

najveći dio Crne Gore“. (Z. Lakić, Narodna vlast u Crnoj

Gori 1941 1945).

I diplomatski predstavnici na Zapadu aktivno su pratili

tadašnja zbivanja u Crnoj Gori. Britanski ambasador u

Vašingtonu, 21. avgusta 1941. obavještava svoju vladu u

Londonu da je Crna Gora „glavno žarište otpora okupa-

cionim kretanjima na Balkanu“. (Z. Lakić, Narodna vlast u

Crnoj Gori 1941 1945).

I jugoslovenska vlada u Londonu s pažnjom je pratila zbi-

vanja u Crnoj Gori. Tih dana predsjednik Vlade, general

Simović izvještava svoju vladu da je u Crnoj Gori, u toku

sedamdana bila uspostavljena komunistička vlada i da

je tamo došlo do „ogromnog ustanka“. (Z. Lakić, Narodna

vlast u Crnoj Gori 1941 1945).

Na osnovu kumulativnih izvještaja jugoslovenska vlada

u Londonu, septembra 1941, konstatovala je: „… Borbe-

nost Crnogoraca, udruženih s komunističkimpokretom,

učinila je da dođe u julu i početkom avgusta do ozbiljnih

oružanih sukoba, tako da se, po izvještajima, vidi da je

stradalo nekoliko hiljada Italijana i na stotine Crnogoraca.

Trebalo je nekoliko italijanskih divizija da dođu i usposta-

ve red, jer su Crnogorci uzeli u svoje ruke skoro svuda

upravu i sprovodili je sami…“ (Z. Lakić, Narodna vlast u

Crnoj Gori 1941 1945).

Međunarodniodjek

gularnim jedinicama uče-

stvovalooko20.000 ljudi, dok

se regularne jedinice računa-

junaoko130.000vojnika

i oficira. Tih dana, jugo-

slovenski poslanik u

Švajcarskoj obavijestio je svo-

juvladuuLondonuo situaciji

uCrnojGori:„Otkakojeizbila

buna broj italijanskih trupa

narastao je na 200.000“,

što je, naravno, pre-

tjerano. (Z. Lakić,

Narodna vlast u

Crnoj Gori 1941-

1945).

Divizije „Ka-

ćatori dele

Alpi“ i „Taro“

predstavljale

su ekspedi-

cionikorpuskojijebiopredvi-

đenza Istočni front (Sovjetski

Savez) i počeo ukrcavanje u

brodove, ali su preusmjerene

protivustanika.

Italijanska kaznena ekspedi-

cija nastupala je iz tri pravca.

Najvažniji pravac je bio Ska-

dar – Podgorica, a odatle se

granao prema Cetinju, drugi

pravac prema Nikšiću, a oda-

tlepremaGrahovu iVilusima,

prema Plužinama i najvažniji

pravacprekoKrnova,Šavnika,

Žabljaka prema Pljevljima

(divizije „Kaćatori“ i dio divi-

zije „Pusterija“). Iz Podgorice

sunastupaledivizije„Pusteri-

ja“ (dio) prekoKolašina, Bije-

log Polja prema Pljevljima, a

„Venecija“odPodgoricepreko

Lijeve Rijeke, Mateševa pre-

maBeranama i Andrijevici. Iz

pravca Peći, preko Čakora

prema Andrijevici nastupala

je divizija „Pulje“ i albanske

neregularne skupine. Trećim

pravcem iz Crnogorskog pri-

morja, iz Budve i Kotora pre-

ma Cetinju, iz Herceg Novog

premaKrivošijama i Grahovu

nastupala je divizija „Taro“,

dok je divizija „Mesina“ dej-

stvovala u širem rejonu Ceti-

nja. (ZbornikNOR).

Već15. julageneral armijePir-

cio Biroli je kaznenoj ekspe-

diciji postavio cilj: „Uspo-

staviti vezu sa Cetinjem,

spriječiti da se gerilski rat

ugnijezdi i proširi, povratiti

red imiruzemlji, sprove-

sti strogo čišćenje od

nepouzdanih eleme-

nata, oduzeti oružje

potpuno i konačno“.

U pogledu načina

izvođenja operaci-

ja Pircio Biroli je

naredio da one

budu„metodične,dobroorga-

nizovane, koordinirane i pro-

širenenacijeluzemlju,počev-

šiodoblastigdjejesadadignut

ustanak.

Ugušenje treba da bude kraj-

nje strogo i primjereno, ali da

nema karakter represalija i

izlišne svireposti. Uništiti ža-

rištaustankakakouodnosuna

pojedince, tako – ukoliko je

potrebno i u odnosu na nase-

ljenamjesta.

Uzeti taoce iznaseljauoblasti

gdjeserazvijajuoperacijeiče-

sto ihmijenjati, tako da cijelo

stanovništvo bude izloženo

opasnostima (strahu – R. P)

eventualnih represalija“.

(Zbornik)

Teško je utvrditi da li je Pircio

Birolitakoiskrenomisliokako

je napisao, ili je tako pisao, da

to „ostaneza istoriju“, ali ječi-

njenica da su represalije vrše-

ne sapunosvireposti.Dužko-

munikacijakudasuseodvijale

glavneoperacijesvejepaljeno

– i kuće, i štale, i ljetina, po

principu „spržene zemlje“.

Bilo je slučajeva da su kuće

spaljivane zajedno sa nepo-

kretnim starcima koji nijesu

evakuisani. Aduž seoskih na-

selja mnogi su seljaci „prošli

kroz oružje“ (passare per le

armi), što je značilo – ubijeni

bez ikakvog suđenja. Rijetki

su slučajevi da su neku poro-

dičnu relikviju sačuvali tako

što bi je sklonili iz kuće prije

nego jezapale.

Od samog početka operacija

ratnovazduhoplovstvo jesva-

kodnevno bombardovalo

ustanička mjesta, naročito u

Crmnici, i raskrsnice puteva.

23.julaPircioBiroliobavješta-

vanačelnikaGlavnoggeneral-

štaba (UgaKavalera): „Vazdu-

hoplovstvo jepožrtvovano, ali

s obziromna zemljište, može

samo izvršiti dejstva za podi-

zanje morala, uz izvesna cje-

lishodna uništenja naseljenih

mesta…“ (ZbornikNOR).

Naredbomod 23. jula koman-

dant oružanih snaga Albanije

jenaredio:„Upomenutimdej-

stvima (vazduhoplovstvo –R.

P)učestvovaće jakimi iznura-

vajućimbombardovanjemve-

likim i malimbombama i mi-

traljiranjem, kao i prošlih

dana…“

MASOVNAHAPŠENJA

Okupator je pristupiomasov-

nom hapšenju građana svih

uzrasta, zatvaranju i interni-

ranju. Crna Gora je bila pre-

plavljenazatvorima.(Zbornik

NOR).

UPodgorici je formirano šest,

a na Cetinju 14 zatvora. Une-

dostatku prostorija korišćeni

sušatori i barake, auprimorju

korišćeni su brodovi iz ratnog

plijena. Unedostatku zatvor-

skih prostorija pristupilo se

internaciji u albanske logore

(Klos, Kavaja, Bureli, Germa-

ni, Tepe kod Skadra i drugi).

(Z. Lakić, Narodna vlast uCr-

nojGori 1941-1945).

Računa se da je tomprilikom

uhapšeno, zatvoreno ili inter-

niranovišeod15.000građana.

Samo iz malene Crmnice in-

ternirao je 1799 građana. (Ni-

kolaMasoničić, Druga strana

rata).

Iako je svakog dana dobijao

izvještaje, Pircio Biroli nije

mogao da odoli a da sam ne

dođeuPodgoricu,dasenalicu

mjesta uvjeri u složenost situ-

acije. (Zbornik NOR). Istog

mišljenja je bio i Musolini pa

mu je 24. jula naredioda pođe

na Cetinje, preuzme ne samo

vojnu nego i civilnu vlast i da

sa lica mjesta upravlja opera-

cijama.

Pircio Biroli je 26. jula stigao

na Cetinje i istog dana objelo-

danio da preuzima punu voj-

nu i civilnu vlast nad cijelom

teritorijomCrneGore. (Zbor-

nik NOR). Na toj dužnosti će

ostati do 15. jula 1943. godine,

kada će definitivno napustiti

CrnuGoru.

Dosredineavgusta1941. godi-

ne okupator je uspioda pono-

vo ovlada glavnimkomunika-

cijama i ponovo zauzme

prethodnooslobođenegrado-

ve.Nakontogadvijedivizijesu

napustile Crnu Goru. „Pulje“

se vratila u Albaniju, a „Kaća-

tori deleAlpi“ (Alpski lovci) je

produžilazaDalmaciju.Nere-

gularne dobrovoljačke skupi-

ne su raspuštene, a u Crnoj

Gorijeostalooko100.000voj-

nika.

Osim u gradovima, okupator

je duž saobraćajnica usposta-

viobrojne garnizone i nijedan

nije imaomanje od bataljona

(okohiljadu)vojnika.Napote-

zu odDanilovgrada doNikši-

ća (30 km) uspostavio je tri

garnizona.

Odsredineavgustadosredine

oktobra 1941. oslobodilačke

snage uCrnoj Gori su se reor-

ganizovale. Partijska ruko-

vodstva su se osvježila novim

kadrovima, a oružane snage

su se takođe reorganizovale,

najprijeumanjegerilske,aon-

da i veće partizanske odrede.

Na to je uticalo i Savjetovanje

Vrhovnog štaba u Stolicama.

PVK već početkomavgusta je

rasformirana, a umjesto nje

formiran je Štab gerilskih

odreda, a oko 20. oktobra for-

miran jeGlavni štab partizan-

skih odreda. Unovembru već

imamo šest velikih partizan-

skihodreda.

U tomperiodu došlo je do ja-

čanja partizanske baze – stva-

ranjem jakih antifašističkih

organizacija – omladine i že-

na. Narodnooslobodilački od-

bori imali suposebnuulogu.

Partizanskipokretdobijaširo-

ki zamah. Izvode se oružane

akcijevećegobima.Dolaziido

značajnog priznanja. Povo-

dom 24-godišnjice Oktobar-

ske revolucije, 7. novembra

1941.godineCKKPJobjavlju-

je proglas narodima Jugosla-

vije.

Obraćajući se crnogorskom

naroduuproglasusekaže:

„Crnogorski narode!

Ti si seprvi podigaonaoruža-

ni ustanak, kada te pozvala

KomunističkapartijaJugosla-

vije. Ni kaznena ekspedicija

fašističkih lešinara, ni popa-

ljena sela, ni nevine žrtve koje

su pale od ubilačke okupator-

ske ruke nisu mogli slomiti

tvoj borbeni duh, tvoju čvrstu

rešenostdaseidaljeborišpro-

tivmrskog okupatora do svog

konačnog oslobođenja. Istraj,

crnogorskinarode,utojteškoj

borbizajednosadrugimnaro-

dima Jugoslavije“.( Izvori za

istoriju SKJ, NOR i revolucija

1941-1945).

(Kraj)

Tito je bio

oduševljen

izvještajemo sit-

uaciji uCrnoj Gori.

Računao je da je

slična situacija sa

raspoloženjem i os-

talih jugoslovenskih

naroda, pa je odlučio

da promijeni ratnu

strategijuprema

okupatorima i da

sve jugoslovenske

narode pozove na

opšti ustanak