Previous Page  20 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 20 / 48 Next Page
Page Background

20

Pobjeda

Utorak, 26. jun 2018.

Feljton

SEDAMDECENIJAODREZOLUCIJE INFORMBIROA I TITOVOG ,,NJET“

Cazinskabuna iz 1950.

kojusudigli partizani

Priredio:

Slobodan ČUKIĆ

9.

Poslije prvih rehabilitacija u

SovjetskomSavezu, i u ostalim

zemljama istočnog bloka izvr-

šene su, negdje u cjelini, a neg-

dje djelimično rehabilitacije

nevino osuđenih i pogubljenih

komunista. Matijaš Rakoši je

rehabilitovaoLaslaRajkaipre-

uzeo odgovornost. Vlko Čer-

venkovjesmijenjensafunkcije

premijera. Istovremeno je To-

dor Živkov rehabilitovao Traj-

ča Kostova. Valter Ulbriht je

međunajtežeposljediceStalji-

nove politike u DR Njemačkoj

naveo“pogrešne odluke prema

Jugoslaviji i kršenje socijali-

stičkih zakonitosti”. U Čeho-

slovačkoj je pušten na slobodu

Artur London. U posebnom

saopštenjuKPKineosuđena je

politika Staljina.

Raspuštanje

U to vrijeme nikoga više nije

iznenadilo ni saopštenje o ras-

puštanju Informacionog biroa.

Onojeglasilo:“StvaranjeInfor-

macionog biroa komunističkih

i radničkih partija 1947. godine

odigralo je pozitivnu ulogu za

otklanjanjepodvojenostimeđu

komunističkim partijama,

stvorene poslije raspuštanja

Kominterne, predstavljalo je

značajan faktor jačanja prole-

terskog internacionalizma u

redovima međunarodnog ko-

munističkog pokreta i daljeg

okupljanjaradničkeklase i svih

trudbenikauborbi začvrstmir,

demokratijuisocijalizam...Ko-

munističke i radničke partije

bez sumnje će i dalje prema

svom nahođenju i uzimajući u

obzir konkretne uslove svoga

rada,vršitimeđusobnurazmje-

nu mišljenja o zajedničkim pi-

tanjimaborbezamir,demokra-

tiju i socijalizam, zaštite

interesa radničke klase i svih

trudbenika, mobilizacije na-

rodnih masa za borbu protiv

ratne opasnosti i uporedo s tim

razmatrati pitanje saradnje s

partijama i tendencijama koje

su orijentisane ka socijalizmu,

kao i sa drugimorganizacijama

koje teže jačanju mira i demo-

kratije. Sve to još više će učvr-

stiti duh uzajamne saradnje

među komunističkim i radnič-

kim partijama na osnovu prin-

cipa proleterskog internacio-

nalizma,učvrstićebratskeveze

između njih u interesu mira,

demokratije i socijalizma”.

Nakon zvaničnog saopšenja o

raspuštanju Informbiroa, pre-

stao je da izlazi njegov glasnik

UCazinskoj krajini je umaju 1950. godine izbila buna koja se, u

neštomanjoj mjeri, prelila na Kordun i Baniju, posebno na područje

oko Slunja. Na Đurđevdan, 6. maja, seljaci su uVeljunu napali i ubili

nekolikomilicajaca i lokalnih rukovodilaca, opljačkali dućane i

lokalnu seljačku radnu zadrugu. Među vođama seljačke bune bilo je

partizanskih prvoboraca iz 1941. godine i oficira armije

EdvardKardelj je u avgustu 1950.

kazao: Kapitalizam je slab, a najveća

je opasnost sovjetski birokratizam

i imperijalizam, koji hoće da se

popne na grbaču čitavog svijeta. Sovjetska

Akademija nauka je najveća prepreka za raz-

voj naučne i socijalističkemisli, ona je ljigava

sluškinja sovjetske državne politike

Seljački bunt u

istočnoj Bosni je brzo

razbijen, glavnina

seljaka povukla se

na Petrovu goru, gdje

sudijelompobijeni,

a dijelompohvatani.

Uhapšenih je bilo 714,

od toga 17 je osuđeno

na smrt, 271 na kazne

zatvora do 15 go-

dina, a preostalih 426

prekršajno je kažnjeno

na dvije do tri godine

Cazin 1950. godine

TitouMoskvi 1956. godine

“Za čvrst mir i narodnu demo-

kratiju”, kao i većina drugih

glasnika.Informacionibiroko-

munistističkih partija zvanič-

no je raspušten 17. aprila 1956.

godine. Tito je ubrzo stigao u

Moskvu,aMoskovskadeklara-

cija, potpisana je 20. juna 1956.

godine.

KoleKtivizacija

Osvrnućemo se i na jedan po-

duhvat koji je u Jugoslaviji te-

kao uporedo sa krizom zbog

Inforbiroa. Naime, na Petom

kongresuKPJodržanomujulu

1948. Nije samo izabrano novo

partijsko rukovodstvo i rečeno

„ne“ Staljinu, već je, u namjeri

da se demonstrira ideološka

ispravnost, promovisan i dvo-

godišnji program kolektiviza-

cije. Staljinu i sovjetskomlage-

ru je time trebalo dokazati da

optužbe zapisane u Rezoluciji

Informbiroa nijesu istinite, a

najjednostavniji način da se to

učini bilo je dokazivanje sop-

stvene ideološke pravovjerno-

sti. Tihomir Ponoš u „Glasu

Istre“ piše da je diktatura zbog

toga postala još čvršća, a po-

sebno se na udaru našlo selo –

što je dovelo i do velikog otpo-

r a . U b r z a n a n a s i l n a

kolektivizacija započeta je

1949. godine i praktično je kra-

hiralavećsljedećegodine,dabi

se od nje i zvanično odustalo

1953. Selo je u ubrzanom stva-

ranju socijalizma do tada rela-

tivnodobroprolazilo. Jugoslo-

venski komunisti su se prvih

poratnih godina koncentrisali

na druga područja. Osim toga,

ubrzana izgradnja socijalizma

inaselumogla jebiti opasnapo

njih. Mogućnost otpora, pa i

buna, bila je relativno velika i u

tomranomrazdoblju,dokvlast

još nije bila potpuno stabilizo-

vana, komunisti nijesu htjeli

rizikovati i stvarati moguće

krizno žarište.

otKupneKvote

„Ako se pogleda broj seljačkih

radnihzadruga–kažedaljePo-

noš - jasno se vidi kojom brzi-

nom je sprovođena kolektivi-

zacija na selu. Dok je seljačkih

radnih zadruga 1948. godine

bilo 1217, godinu kasnije ih je

biloveć6238. InanivouHrvat-

ske radilo se u istom tempu.

Godine 1948. bilo ih je 320, a

godinukasnije1580.Damnogo

toga nije kako treba, postalo je

jasno do sredine 1950. - u se-

dammjesecitegodineuHrvat-

skojjeosnovanosamo30novih

zadruga. Svi seljaci, članovi

Partije obavezno su morali ući

u zadruge. Seljacima se obeća-

valodaćeraditi samoosamsati

dnevno i daće imbiti tolikodo-

bro da će na traktore sijedati

pjevajući. Ubrzo se pokazalo

da traktora baš i nema, ani pje-

sme, jer su propisane otkupne

kvote nerealno velike. Kolekti-

vizacija je pokazala da je i Par-

tija dezorganizirana. Otkup se

razrezivao tako da bi se u obzir

uzele ukupne obradive površi-

ne u nekomkraju, odlučilo ko-

liki mora biti prinos i to dvoje

pomnožilo. Nije se uzimalo u

obzir čak ni to što su hiljade

hektara obradive površine bile

neobrađivane i zarasle u šika-

ru, kao ni to da na desecima hi-

ljada hektara nije obavljena

sjetva. Od seljaka se naprosto

tražilodapredaju traženekoli-

činežita,kukuruza,ražiiličega

drugoga”.

Buna

Tihomir Ponoš se u vezi toga

osvrće i jedan relativno nepo-

znat događaj iz perioda kolek-

tivizacije koji treba pomenuti i

pored toga što nije direktno

vezan za Rezoluciju Informbi-

roa. Naime, “vrhunac agrarne

krizezbioseumaju1950. godi-

ne. Tada je izbilabunauCazin-

skoj krajini koja se, uneštoma-

njoj mjeri, prelila na Kordun i

Baniju, posebno na područje

oko Slunja. Na Đurđevdan, 6.

maja,seljacisuuVeljununapa-

li i ubili nekoliko milicajaca i

lokalnih rukovodilaca, opljač-

kali dućane i lokalnu seljačku

radnu zadrugu. Među vođama

seljačke bune bilo je partizan-

skih prvoboraca iz 1941. godi-

ne, kao i oficira armije. Ozbilj-

nost situacijenijebila razvidna

samo iz nasilja, već i iz seljač-

kihparola: “Živiokralj Petar!” i

“Maček u Zagreb”. Seljački

bunt je brzo razbijen, glavnina

seljaka povukla se na Petrovu

goru, gdje su dijelompobijeni,

a dijelom pohvatani. Ubijenih

je bilo oko 30, uhapšenih 714,

od čega je 17 osuđeno na smrt,

271 na kazne zatvora do 15 go-

dina,apreostalih426prekršaj-

no je kažnjeno na dvije do tri

godine.

Prisilnaubrzanakolektivizaci-

ja dovela je do pada proizvod-

nje hrane, groznog stanja na

selu,lošeopskrbljenostigrado-

va živežnim namirnicama. Uz

sve to, zemlju je 1950. godine

pogodila katastrofalna suša i

njeno je stanovništvo od gladi

spasilo američko žito. Stanje u

opskrbi bilo je toliko loše da je

Mika Špiljakna jednoj sjednici

Politbiroa CK KPH otvoreno

kazaodamu je cilj smanjiti po-

trošnju hrane u Zagrebu. Na

selu je bilo i gore”.

pRomjenaRetoRiKe

Ponoš piše da je odustajanje

od kolektivizacije bilo olakša-

no i ideološkimzaokretom ju-

goslovenskih komunista. Nai-

me, od 1950. godine SSSR više

ni zvanično nije bio “cvatući

vrt”, nego najveće globalno

zlo. Dotad se kopiralo sve što

je dolazilo iz njega, a sada je

najednomtopostalonepoželj-

no. Okakvoj se promjeni radi-

lo svjedoči izlaganje Edvarda

KardeljanasjedniciPolitbiroa

CKKPHu avgustu 1950. prili-

kompartijskogobračunasRa-

domŽigićem. Tada je Kardelj

kazao: “Kapitalizam je slab, a

najveća je opasnost sovjetski

birokratizam i imperijalizam,

koji hoće da se popne na grba-

čučitavog svijeta. Treba sebo-

riti protiv toga ... Rade (Žigić)

se vrijeđa radi napada na so-

vjetsku Akademiju nauka. Ta

sovjetska ustanova je najveća

prepreka za razvoj naučne i

socijalističke misli, ona je lji-

gava sluškinja sovjetske dr-

žavne politike”.

(nastavljase)

Dobakolektivizacije

EdvardKardelj (prvi sdesna) pedesetihgodina