Table of Contents Table of Contents
Previous Page  7 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 7 / 48 Next Page
Page Background

7

Pobjeda

Nedjelja, 24. jun 2018.

Aktuelno

Sedamdecenija od pojave u Veneciji, vrsta raka sa Atlantika odomaćila se u Jadranu

Krabe seplave i uBoki

Činjenica da plava kraba danas pliva hiljadama kilometara daleko od postojbine, rezultat je

njene prilagodljivosti. Toleriše visok salinitet i temperaturu vode do 45°C. Može da preživi pri

veoma niskimkoncentracijama kiseonika, oportunista je u hranjenju. Odrasli primjerci kod nas

nemaju pravih neprijatelja, pa joj populacijumože kontrolisati samo – čovjek

Prema prvompopisu koji

je uradio Zdravko Števčić

1990. godine, u Jadranu je

do tada živjelo 210 vrsta

rakova pri čemu se taj broj

odnosi samo na dekapodne,

tj. desetonožne rakove (Cru-

stacea Decapoda).

- Nakon toga ta lista (popis,

katalog) je dopunjavana dva

puta, tako da su 2008. godi-

ne Kirinčić i Števčić objavili

da taj broj iznosi 241 mada

i njega moramo uzeti sa

rezervom iz razloga što su u

međuvremenu nove, alohto-

ne vrste ušle u Jadran. Među

ekonomski najpoznatije spa-

daju kozica, tigrasti gambor,

škamp, jastog, hlap... – pojaš-

njava Olivera Marković.

Prema njenim riječima,

poput plave krabe, uz

pomoć balastnih voda, u

Jadran je stigla još jedna

vrsta desetonožnog raka.

U pitanju je smeđa kozica,

Penaeus aztecus, porije-

klom iz zapadnog Atlantika,

posebno iz Meksičkog zali-

va, koja predstavlja izuzetno

važan ribarstveni resurs i

ima veliku ekonomsku vri-

jednost.

- Ta vrsta je prvi put zabilje-

žena 2013. godine u Jadra-

nu, u Tivatskom zalivu gdje

je ulovljena jednostrukom

mrežom stajaćicomna

dubini od 20 do 25 metara.

Može da naraste do 26 cm.

Ribari su nam javili da se

lovi i povlačnimmrežama

kočama na dubinama oko

100metara. Za ovu vrstu ne

možemo još uvijek tvrditi da

je invazivna jer takve vrste

svojim širenjemmijenjaju

ekološku ravnotežu, pa je

neophodno višegodišnje

praćenje stanja njene popu-

lacije – navodi sagovornica.

Stiglaismeđa

kozica,na

popisuviše

od240vrsta

PODGORICA

-Plavakraba

(Callinectes sapidus), jedna

odstotinunajinvazivnijih

vrsta

životinja

na svijetu,

većvišeoddecenijupliva

našimdijelomJadrana, a

postepeno

širi

stanište i sve

ćešće

se lovi i uBokiKotor-

skoj.

Trebalo joj je, od prvog evi-

dentiranog primjerka, gotovo

sedam decenija da uspostavi

populaciju širom Jadrana, a

sada je ima skoro svuda.

- Ova vrsta raka prvi put je

zabilježena u Jadranu 1949.

godine, blizu Venecije. Pret-

postavlja se da je uMediteran,

a samimtimi uJadrandospje-

la putembalastnih voda iz At-

lantika. Radi se o vrsti koja je

veoma prilagodljiva na sve

uslove sredine, svaštojed je,

nemamnogoprirodnihnepri-

jateljaštojeusloviloekspanzi-

ju populacije ove vrste – kaže

za Pobjedu naučni saradnik u

InstitutuzabiologijumoraOl-

iveraMarković.

Prema njenimriječima, u teri-

torijalnimvodama CrneGore,

na osnovu komunikacije sa

ribarima, plava kraba se prvi

put pojavila 2006. godine u

PortMileni.

AreAl

-Potomseširilanasjever, pa je

2008. godine primijećena na

Oblatnom, 2013. godine jenje-

no prisustvo zabilježeno u Ti-

vatskom zalivu kod Gospe od

Milosrđa, a tri godine kasnije i

na Tivatskim solilima. Da li je

neka vrsta uspostavila popu-

laciju na nekom području, ut-

vrđuje se na osnovu prisustva

polno zrelih mužjaka i ženki,

kao i juvenilnih jedinki. U sk-

ladu sa tim, sa sigurnošću

možemo reći da je plava kraba

uspostavila populaciju na po-

dručju ušća rijeke Bojane. Što

se tiče Tivatskih solila, Javno

preduzeće za upravljanje

morskim dobrom Crne Gore

kao upravljač tim posebnim

rezervatom prirode, an-

gažovalo je Institut za biologi-

jumora da obavljamonitoring

biodiverziteta od 2016. go-

dine. Praćenjem stanja zajed-

nica

Crustacea

, tj. rakova, koje

setokom2016.godineobavlja-

lo jedanputmjesečno, a kasni-

je sezonski, konstatovano je

prisustvo plave krabe na Ti-

Institut za biologijumora u

saradnji sa Zavodom za hidro-

meteorologiju i seizmologiju

učestvuje u realizaciji istraži-

vanja promjena morskog bio-

diverziteta usljed posljedica

klimatskih promjena. Riječ je

o istraživanju koje se temelji

na Okvirnoj konvenciji UN o

klimatskimpromjenama.

- Metodologijom LEK (Local

Ecological Knowledge) - lokal-

no ekološko znanje, obavljeno

je preko 100 intervjua sa

privrednim i sportsko-rekre-

ativnim ribarima, od Boke

Kotorske do Ade Bojane. Na

osnovu tih razgovora, po

sjećanju ribara, prikupljeni su

prije svega istrorijski podaci

o ranijimneobičnimulovima

riba i rakova, te njihova uče-

stalost. Naravno, u proteklim

decenijama ovomproblemu

se nije pridavala veća pažnja,

tako da su ovi podaci veoma

dragocjeni za analizu ondaš-

njeg i trenutnog stanja. Činje-

nica da je u Jadranskomore

,,ušlo“ preko 50 novih vrsta

riba i više od desetak vrsta

rakova, govori o drastičnim

promjenama u sastavu bio-

diverziteta, odnosno o pojavi

novih ,,toplovodnih“ vrsta,

koje ranije nijesu bile svojstve-

ne Jadranu kao najhladnijem

dijelu Mediterana – kaže Jok-

simović.

Prema njegovim riječima, svi

ovi nalazi ukazuju da je zaista

prisutno povećanje tempe-

rature Jadranskogmora, što

potvrđuje i ova majsko-junska

mjerenja natprosječne tempe-

rature mora, koja ranije nijesu

zabilježena.

- Očigledno, promjene klime

su tu, oko nas, to potvrđuju

živi organizmi, kao najbolji

bioindikatori. Na nama je da

to shvatimo i da se što bolje

organizujemo, kako bismo

pokušali da ublažimo efekat

tih promjena i prilagodimo se

novonastaloj situaciji – ističe

Joksimović.

On je apelovao na ribare i

turiste da sve što ulove, a

nijesu sigurni o čemu se radi,

odmah kontaktiraju Institut

kako bi na pravi način ulov bio

analiziran i spriječena eventu-

alna nestručna upotreba ovih,

nekada (zbog određenih toksi-

na) opasnih organizama.

- U okviru pomenutog pro-

jekta publikovana je brošura

Klimatskepromjenedrastičnoutičunabiodiverzitet

,,Tražimo strane vrste riba i

rakova u Jadranu“, koja može

biti od velike pomoći u razu-

mijevanju i pravilnomodnosu

prema ovimpojavama –

kazao je on.

Poznato je da su hobotnice zakleti neprijatelji kraba, odno-

sno da su krabe i rakovi česta lovina hobotnica. To ne važi

za plavu krabu.

- Plava kraba spada u familiju plivajućih kraba tzv. Portu-

nidae tako da je van domašaja hobotnica. U zapadnom

Atlantiku, odakle ova vrsta potiče, njeni prirodni neprijatelji,

tj. predatori su neke vrste riba, morskih kornjača i ptica (pre-

težno čaplje). Tokom svog životnog ciklusa plava kraba pro-

lazi kroz nekoliko stadijuma počevši od jaja, preko larvalnih,

postlarvalnih i juvenilnih stadijuma tokom kojih je ranjiva i

dostupna određenimpredatorima. Naročito je ranjiva u peri-

odu nakon presvlačenja jer joj je tijelo tada veoma mekano i

nezaštićeno, tj. bez ljušture. Ali, njen najveći prirodni neprija-

telj je čovjek – kaže Olivera Marković.

Vandometahobotnica

vatskim solilima – navela je

Marković.

Ona je istakla da je interesant-

no što su dosadašnjimmoni-

toringom u većem broju bili

zabilježeni polno zreli mužja-

ci, dok su ženke bile slabije

zastupljene, i topretežnonez-

rele i samo jedna zrela ženka,

ali bez prisustva jaja.

- Poznato je da se u svom

prirodnom arealu plave krabe

razmnožavaju u estuarima i

brakičnim vodama, gdje su

prisutnimužjaci i juvenili, dok

ženke preferiraju vodu sa

višimsalinitetomi višomtem-

peraturom gdje se mogu

mrijestiti, tj. otpustiti pre-

thodno oplođena jaja. Stoga,

nemožemo sa sigurnošću tvr-

diti da je plava kraba us-

postavila populaciju na Ti-

vatskim solilima. Nedavno, i

ribari iz Orahovca su primi-

jetili ovu vrstu u Kotorskom

zalivu, štoznači da seproširila

po cijelomzalivu, što i ne čudi

s obzirom da je odličan plivač

–kažeMarković.

KonKurencijA

Sagovornica podsjeća da je

plava kraba veliki kompetitor,

odnosno učestvuje u borbi za

stanište i hranu sa mnogim

drugimvrstama rakova.

- Na području Tivatskih solila

živi autohtoni račić, zvani es-

tuarski rak, tj.

Carcinus aestu-

arii

ili zelena kraba.Međutim,

odmomentakadasmonapod-

ručju Tivatskih solila otkrili

prisustvo plave krabe, broj

jedinki tog autohtonog račića

se drastično smanjio. Da li je u

pitanju kompeticija, odnosno

da li je plava kraba potisnula

domaću krabu ili je u pitanju

prirodna pojava, još ne znamo

jer je neophodan višegodišnji

monitoring populacija obje

vrste –pojašnjavaMarković.

Iako je plava kraba u postojbi-

ni redovna na meniju restora-

na morske hrane, kod nas što

zbog činjenice da nije van Ul-

cinja uspostavljen stalni ulov,

nije tražena iako je jestiva i vr-

loukusna.

Marković je podsjetila da je

prijekojugodinuuUlcinjuor-

ganizovana gastronomska

prezentacija i edukacija riba-

ra, kroz savjete o namjenskim

alatima za izlov plave krabe.

- Institut je uvijek imao

odličnu saradnju sa ribarima.

Naravno da su shvatili koliku

ne samo ekonomsku, komer-

cijalnu već i gastronomsku

vrijednost ima ova vrsta tako

da su počeli da je intenzivno

izlovljavaju, ali zasadapretež-

no na ušću rijeke Bojane gdje

je i imauveomavelikombroju

- navodiMarković.

Ona pojašnjava da se plava

kraba lovi vršama, mrežama

čak i kočama. S obziromna to

da je kod nas još slabo istraže-

na, nijesu propisane lovne

mjere u smislu donošenja

minimalne dozvoljene lovne

dužine koja npr. u Turskoj

iznosi 13 centimetara.

PrilAgodljivA

Činjenica da plava kraba dan-

as pliva hiljadama kilometara

daleko od postojbine je rezul-

tat njene prilagodljivosti i

široke, takozvane ekološke

valence.

- Toleriše visok salinitet (do

117promila) i visokutempera-

turu (do 45°C) i može da

preživi pri veomaniskimkon-

centracijamakiseonika(ispod

0.08mg/l). Osim toga, nije iz-

birljiva u pogledu ishrane jer

sebukvalnosvimisvačimhra-

ni: detritusom, algama, me-

kušcima, drugim vrstama ra-

ko v a k a o i j e d i n k ama

sopstvene vrste, ribama,

uginulim organizmima –

navodiMarković.

Što se tiče njenog razmnoža-

vanja, interesantno je na-

pomenuti da se ženke kad

dostignu polnu zrelost (sta-

rost od godinu-godinu i po)

prestaju presvlačiti jer na taj

način čuvaju energiju za re-

produkciju s obziromda ima-

ju veliki reproduktivni po-

tencijal (produkuju od dva do

osammiliona jaja u zavisnosti

od veličine ženke). Nakon

posljednjeg presvlačenja,

ženke se razmnožavaju samo

jedanput u životu. To razm-

nožavanje se obavlja u vodi sa

smanjenim salinitetom od

proljeća do jeseni. Nakon

parenjaženkeodlazeuvodesa

većim salinitetom gdje se vrši

proces mriješćenja, tj. ot-

puštanjaoplođenih jaja–kaže

Marković.

Ona ističe da se monitoring i

istraživanje mora nastaviti da

bismobili boljeupoznati sabi-

ologijom i ekologijom ove

vrste, koja spada u 100 najin-

vazivnijihvrsta na svijetu.

- Dok je veoma dobro istraže-

na na području svog prirod-

nog areala, na područjuMed-

iterana postoji vrlo malo

podataka o njenoj reproduk-

tivnoj aktivnosti na koju jako

utiče temperatura i salinitet.

Tako da bi fokus budućih is-

traživanja bio izučavanje as-

pekata reprodukcije, naročito

dužine prve polne zrelosti,

određivanje broja jaja produ-

kovanih tokom perioda mri-

ješćenja kao i povezanosti

između veličine ženke i njene

plodnosti – zaključuje Mar-

ković.

i.PeriĆ

OliveraMarković

ŠIREAREAL:

Ženka imužjakplavekrabe

Plavekrabe saSolila

a

Brošura Institutazabiologijumora

Smeđakozica, Penaeus aztecus