Table of Contents Table of Contents
Previous Page  6 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 6 / 48 Next Page
Page Background

6

Pobjeda

Nedjelja, 10. jun 2018.

Intervju

Prije ravno pola vijeka, 9. juna

1968, predsjednikSocijalistič-

ke Federativne Republike Ju-

goslavije Josip Broz Tito re-

kao je da su jugoslovenski

studenti, koji već sedmi dan

demonstriraju na fakultetima

širom zemlje, u pravu. Pred-

sjednik Tito je tako postao pr-

vi i jedini svjetski lider koji je

javnopodržao studentskupo-

bunu ‘68.

Jedan od vođa tog protesta,

,,najveći jugoslovenski pozo-

rišni reditelj druge polovine

20. veka“ (Dušan Jovanović)

Ljubiša Ristić, za Pobjedu ka-

že da su jugoslovenske stu-

dentske demonstracije bile

dio opšte revolucionarne

atmosfere koja je potresala

svijet.

,,Ceo svet je te 1968. goreo - od

Kine, Japana i Koreje, preko

Amerike i njihovih antiratnih

demonstracija, do Nemačke,

Pariza i Istočne Evrope“, kaže

Ristić. ,,Za razliku od Zapada,

na kojem su protesti imali

snažno levičarsko obeležje, u

Istočnoj Evropi pobuna je pre

svega imala antisovjetski, an-

tikomunistički,akohoćešina-

cionalistički karakter. Jedina

zemljana Istokuukojoj suko-

munisti bili na vlasti, a u kojoj

se pojavio levi, antinacionali-

stički pokret bila je Jugoslavi-

ja“.

POBJEDA:

Da, ali, za razli-

kuodostalihzemalja Istoč-

neEvrope, TitovaJugosla-

vijanijebilapodčizmom

SovjetskogSaveza.

RISTIĆ:

Tako je. Jugoslavija

je imala svoj samostalni ra-

zvoj.

U SFRJ se te 1968. osećao

strahod izdaje socijalizma, od

pretvaranja Partije u instru-

ment za privilegije, za rasloja-

vanje; stvoreni su ,,kneževi

socijalizma“, ,,crvena buržoa-

zija“; Jugosloveni sumasovno

krenuli daodlazena radu ino-

stranstvo; počelo je nacional-

no podvajanje: bogate i siro-

mašne republike, rasprave o

tome ko koga eksploatiše…

U takvim okolnostima bu-

knuo je prvi i poslednji spon-

tani studentski bunt u istoriji

– jugoslovenske studentske

demonstracije 1968! Solidar-

nost studenata, solidarnost

nacija, solidarnost radnika i

studenata, solidarnost u druš-

tvu – naše su najvažnije poru-

ke.

POBJEDA:

MihailoMarko-

vić, koji je, zajedno saosta-

limprofesorimaFilozofskog

fakultetaokupljenimoko

časopisaPraksis kasnijeop-

tuživanda stoji iza student-

skogprotesta ’68. (LjuboTa-

dić, ZagorkaGolubović,

Svetozar Stojanović i drugi),

uknjizi Juriš nanebokaže

da je cilj vašepobunebioda

se ,,sruši privredna refor-

ma“ iz 1965.

RISTIĆ:

Prvo, nije istina da su

praksisovcistajaliizastudent-

skog protesta. Ljubo Tadić,

DragoljubMićunović, Mihai-

lo Marković su podržali stu-

dente, stali uznjih, ali nisubili

organizatori demonstracija.

Tosmopokrenulimi studenti,

koji smo zahtevali povratak

izvornim principima socija-

lizma.

POBJEDA:

Što toznači?

RISTIĆ:

Toznačidasmoune-

ku ruku bili socijalistički fun-

damentalisti. Oštro smo se

protivili promenama koje su

nas, suprotno Ustavu, suprot-

noprogramuSKJ, vodileuka-

pitalizam.Kritikovalismopri-

vrednu reformu uvođenje do

tada nepoznatih elemenata

tržišne privrede u sistem

SFRJ, stvaranjeprivatnihpre-

duzeća i sl. Naša prva parola

bila je ,,Radnici - studenti“,

druga ,,Beograd-Zagreb“!

Već4.juna’68.uposetunamje

stigla delegacija zagrebačkog

Sveučilišta: SlobodanŠnajder,

Ante Rumora, Inoslav Bešker,

koje smo dočekali desetomi-

nutnim aplauzom. Sutradan,

Zagrebačkosveučilištenazva-

no je ,,SedamsekretaraSKOJ-

a“.

SličnojebilouSkoplju,uSara-

jevu, uTitogradu, svuda.

POBJEDA:

Hoćetedakaže-

tedanijeste tražili demo-

kratskepromjeneu smislu

uvođenjavišepartijskog si-

stema?

RISTIĆ:

Kakvog višepartij-

skog sistema?! Sve su to laži

nekadašnjih levičara koji se

danas stide svojih biografija.

IlijaMoljković,lektorušezde-

setosmaškomStudentu, bio je

jedini čovek koji je tokom go-

vora na studentskomprotestu

’68.bioizviždan.Znašlizašto?

POBJEDA:

Zašto?

RISTIĆ:

Zato što je predlagao

uvođenje višepartijskog siste-

ma uSFRJ. Jedini!

POBJEDA:

DražaMarković

kažeda jedioprofesora i

studenataFilozofskog fa-

kulteta tokomdemonstraci-

japodržaoDobricuĆosića,

koji jena sjednici CKSKSr-

bije, u svomčuvenomgovo-

ruodržanom29.maja 1968,

oštrokritikovao rukovod-

stvoSrbije zbognedovolj-

nog angažovanjaoko rješa-

vanja srpskognacionalnog

pitanja.

RISTIĆ:

To su klasične pod-

metačine dogmatskog dela

srpskog rukovodstva, koje je

pokušavalo da na sve načine

skineodgovornostsasebe.Za-

to su izmišljali Dobricu Ćosi-

ća, četnike, nacionalizamme-

đu student ima . To ni j e

postojalo, to je došlo kasnije.

Svi smo u to vreme bili leviča-

ri, komunisti…

POBJEDA:

Bili ste članSa-

vezakomunista?

RISTIĆ:

Svi studenti su bili

članovi SK, šta je tebi!? Pa, to-

kom tih sedam dana student-

skih demonstracija, Lazar

Stojanović i ja primili smo 120

ljudi uPartiju...

Da, da, samo se ti smej!

POBJEDA:

Dobro, što jebio

neposredni povodza sukob

studenta i ,,narodnemilici-

je“ 2. juna ‘68?

RISTIĆ:

Reditelj AntonMarti

i predsednik omladine naNo-

vom Beogradu, komandant

radne akcije na Bežanijskoj

kosi Radojica Kuzmanović -

obojica neposredni učesnici -

ispričali sumi kasnije šta se te

noći dogodilo.Kaorežiseruto

vreme veoma popularne emi-

sije Karavan prijateljstva, An-

tonMarti je 2. juna ’68. plani-

rao da u zgradi Radničkog

univerziteta, koja se nalazila

preko puta Studentskog gra-

da, organizuje generalnu pro-

bu svoje priredbe. Kuzmano-

vića je zamolio da, umesto

,,prave“ publike, salu popune

njegovibrigadiri.Rečjeodeci,

srednjoškolcima, koja su taj

poziv jedva dočekala.

Umeđuvremenu, ispredRad-

ničkoguniverzitetaokupilase

grupastudenatakojajetakođe

želela da prisustvuje general-

noj probi Karavana, u kojem

su tih godina učestvovali naj-

poznatijijugoslovenskipevači

– do Tereze Kesovije do Lepe

Lukić. Na vratima je odmah

nastalo komešanje, guranje,

koje je završeno tučom stu-

denta i milicionera. Naravno,

milicioner je pozvao pomoć i

stvar jepolakopočelada izmi-

če kontroli. Nakon što je neko

od studenataotrčaoprekopu-

ta,uStudentskigradipovikao:

„Biju studente!“, masa omla-

dinejepreletelanadrugustra-

nu ulice: nastala je opšta ma-

kljaža. Kad se situacija

koliko-toliko smirila, održan

je zbor studenata, na kojem je

odlučeno da se ide u Beograd,

na protest ispred Savezne

skupštine.

POBJEDA:

Milicija je to

spriječila?

RISTIĆ:

Ispred Beogradskog

podvožnjaka studente je če-

kao milicijski kordon. Iz tog

sukoba mnogi su izašli krva-

vihglava.Nakraju,studentisu

seistenoćivratiliuStudentski

grad, nakon čega je odlučeno

daseudevetsatiujutrosazove

novi zbor i donese odluka o

daljimkoracima.

POBJEDA:

Kako todaVi te

noći nijestebili sa studenti-

ma?

RISTIĆ:

Nisamznaoštasedo-

gađa.Saznaosamteksutradan

ujutro, kada sam, zajedno sa

bratom, odjurio u Studentski

grad.

POBJEDA:

Bili ste student

režijenabeogradskoj Aka-

demiji dramskihumetnosti?

RISTIĆ:

I student Pravnog fa-

kulteta. Beogradski univerzi-

tet je tada imao 55.000 stude-

nata.

U Studentskom gradu se tog

jutra okupilo između deset i

dvadeset hiljada studenata,

kojima su se ubrzo pridružili

njihovi profesori. Pored zah-

teva za odgovornost milicio-

nera koji su prethodne noći

učestvovali u prebijanju stu-

denata, otvorena je priča o so-

cijalnoj situaciji, o problemi-

ma u društvu , o opšto j

atmosferi…

Ubrzo smokrenuli uBeograd.

Nosili smo Titovu sliku i veli-

ku jugoslovensku zastavu. U

međuvremenusmobili zaple-

nili kamiončić, koji namje, ka-

da nas je milicija zaustavila,

poslužio kao improvizovana

bina.

POBJEDA:

Gdje ste zau-

stavljeni?

RISTIĆ:

Kod podvožnjaka.

Čim smo se suočili sa kordo-

nommilicije,selismonaulicu.

Ubzo je stigla delegacija poli-

tičara, u kojoj su bili predsed-

nik Skupštine Srbije Miloš

Minić,članIzvršnogkomiteta

CKVeljko Vlahović, gradona-

čelnikBeogradaBrankoPešić,

neki republički i gradski funk-

cioneri.Ušlisumeđustudente

inarednihčetrdesetakminuta

bezuspešnopokušavali da nas

ubede da se vratimo u Stu-

dentski grad. Na kraju se na

kamion popeo Veljko Vlaho-

vić, španski borac, cenjen in-

telektualac, omiljen među

studentima.

„Drugovi studenti, predlažem

da se svi vratimo u Studentski

grad, da tamo porazgovara-

mo…“

Nismo hteli da čujemo. Ume-

Ljubiša Ristić, legendarni pozorišni reditelj i jedan od vođa stude

POBJEDA:

Da li je intervenciju SSSR-a naČehoslovačku

Tito iskoristioda konačnouguši studentskupobunu

1968. i da u SFRJ ,,vrati diktaturu“?

RISTIĆ:

Prvo, moj otac…

POBJEDA:

General JNA…

RISTIĆ:

…Koji je u to vreme bio načelnik Saobraćajne uprave

JNA, otišao je na posao 21. avgusta ’68, na dan ulaska sovjet-

skih tenkova u Prag, a vratio se tek četiri dana kasnije. Zašto?

„Kompletnu ratnu armiju smo sa zapadnih prebacili na naše

istočne granice - u rovove, u utvrđenja koja su bila izgrađena

još u vreme Informbiroa 1948“, objasniomi je kasnije.

Naša vojska je u rovovima provela celu tu jesen. Na jugo-

slovenskoj granici sa Bugarskom, Rumunijom i Mađarskom

su te 1968, baš kao i 1948, stajali sovjetski tenkovi i čekali

naređenje da krenu na Jugoslaviju. Negde oko dva sata

noću, na svega 200metara od rovova u kojima ih je čekala

jugoslovenska vojska, 80 tenkova Varšavskog pakta upalili

bi motore i u tom stanju dočekivali zoru: hteli su da pokažu

da su svakog časa spremni da krenu.

I onda kažu da je Tito ,,iskoristio“ 1968?!

NijeTitoiskoristio

1968. zaobračune

Bili smos

fund

F.PAVLIČIĆ

Nije istina da

su praksisovci

stajali iza

studentskog

protesta.

Ljubo Tadić,

Dragoljub

Mićunović,

Mihailo

Marković

su podržali

studente,

stali uz njih,

ali nijesu bili

organizatori

demonstracija.

To smo

pokrenuli mi

studenti, koji

smo zahtijevali

povratak

izvornim

principima

socijalizma

LjubišaRistić