Table of Contents Table of Contents
Previous Page  10 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 10 / 48 Next Page
Page Background

10

Pobjeda

Nedjelja, 3. jun 2018.

Društvo

PODGORICA

- Voda je ključni

resurs održanja života na našoj

planeti, ali zbog rapidnog pov-

ećanjabrojastanovnikanaZem-

ljiuposljednjih50godina, prog-

noza jedaćesredinom21. vijeka

čak sedam milijardi ljudi biti

suočeno sa nedostatkomvode -

kazao je za Pobjedu prof. dr Go-

ran Sekulić sa Građevinskog

fakulteta.

Druga negativna pojava, kako je

naveo naš sagovornik, je sman-

jenje raspoloživihvodnihresur-

sa,posebnoudijeluzalihapijaće

vode.

- CrnaGora spadameđu vodom

bogate zemlje, ako bi se posma-

traotzv.,,specifičnioticajpojed-

inici površine“ sa teritorije

države. Po tom parametru, vri-

jednosti 43 litrau sekundi poki-

lometrukvadratnom,CrnaGora

je u samom svjetskom vrhu.

Druga velika prednost je što

CrnaGoraraspolažesa95,3ods-

tovodakojeseformirajunasop-

stvenoj teritoriji. Slobodno se

može reći da voda predstavlja

najznačajnijiprirodniresursko-

jimCrna Gora raspolaže i da je

potencijalno najvažniji faktor

budućeg ekonomskog razvoja -

kazaojeSekulićističućidaječak

71 odsto površine pokriveno

vodom i da ni jedno drugo

nebesko tijelo na površini nema

tečnu vodu, a Zemlja se kupa u

njoj.

POBJEDA:

Kakvo jebogat-

stvorječnihslivovauCrnoj

Gori?

SEKULIĆ:

Poznato je da hidro-

grafiju Crne Gore čine dva po

površini približno jednaka sliv-

na područja: Crnomorski i

Jadranski sliv. Generalno, oba

slivna područja su bogata

vodom, čak i prema svjetskim

mjerilima.Međutim, znatandio

površineCrneGorepripadapo-

dručjukontinentalnogkrša, koji

je bez stalnih tokova, sa brojnim

ponorimaukojesevodeslivaju i

dalje podzemno otiču prema

vodotocima ili moru. Upravo iz

t i h raz l oga zapadn i d i o

Jadranskog sliva ima vrlo os-

kudnu i nerazvijenu hidrografi-

ju, štoveoma relativizujebogate

padavinske potencijale na tom

području, jer nema hidrograf-

skih i hidrogeoloških uslova za

akumulisanjevodeinjenovodo-

privrednoihidroenergetskoko-

rišćenje. Treba istaći da seCrna

Gora sreće sa ,,resursnimpara-

doksom“ kakav vrlo rijetkopos-

toji usvijetu: padavine suvisoke

(u nekim zonama čak i re-

kordne), ali površinskog oticaja

nema, jer se vode iz padavina

(kiše, topljenje snijega) odmah

podzemnimtokovimagubeina-

jčešće se više nemogu zahvatiti

zakorišćenje.

Karstni izvori iz kojih se vodom

za piće snabdijeva najveći dio

naselja Crne Gore su u pogledu

kvaliteta odlična izvorišta, ali u

pogleduvodnihrežimaiobezbi-

jeđenosti snabdijevanja ne-

dovoljno pouzdana. U sušnim

periodima, upravo u vrijeme

najveće potrošnje, dolazi do

smanjenjaizdašnosti.Zbogtoga

se moraju realizovati veliki re-

gionalni sistemi sa dovođenjem

vode sa velikih rastojanja, kao

što je npr. veoma uspješni pro-

jekat Regionalnog vodovoda

Crnogorskogprimorja.

POBJEDA:

Kakvasusvjetska

iskustva i trendoviupogledu

korišćenjavoda i izgradnjevo-

doprivrednihsistema?

SEKULIĆ:

Analize dinamike

ekonomskog i društvenog raz-

vojadržavauprošlostipokazuju

da su projekti u oblasti isko-

rišćenja i uređenja vodnih po-

tencijala bili najsnažniji meha-

nizmi koji su pokretali i/ili

ubrzavali razvoj država koje su

ihkoristile.Zatoseigovoridasu

hidrotehnički projekti – ,,loko-

motive razvoja“ država koje ih

primjenjuju. Istorija govori da

su drevne, najrazvijenije civili-

zacije svijeta, koje su se formi-

rale u dolinama Tigra, Eufrata,

Nila, Inda, Huanghoa, Jangcea

-svojmnogobržirazvojuodno-

sunasvaostaladruštvausvijetu

zasnovale upravo na sveobuh-

vatnom iskorišćenju i uređenju

vodnihpotencijala.Zbogtogase

u nauci sve više koristi i termin

,,hidrotehničkecivilizacije“,kao

način što konkretnijeg uka-

zivanja na resurs na kome su te

drevnecivilizacijeizgradilesvoj

ekonomski, društveni i opšti

civilizacijski razvoj i pros-

peritet.

Puno je primjera koji dokazuju

navedeno. Najočitiji primer

novije istorije je projekat „New

Deal“, početkom 30-ih godina

20. vijeka, koji je iz velike ekon-

omske i socijalne krize izvukao

SAD, ali se taj pozitivan uticaj

proširio i znatno šire. To je bio

sveobuhvatan projekat javnih

radova, ali su njegovu okosnicu

činili upravoveliki hidrotehnič-

ki sistemi – brane, hidroelek-

trane, veliki melioracioni

sistemi,sistemizaštiteodpopla-

va, obimni antierozioni radovi i

pošumljavanja. Tada se, na na-

jočigledniji način, pokazalo da

su veliki hidrotehnički projekti

zaista ’lokomotiva’ razvoja, jer

su se ulaganja u takve sisteme

odmah lančano na najdjelot-

vorniji način prenosila i na

mnoge druge grane privrede –

mašinogradnju, elektroindusti-

ju, industriju građevinskih

mašinaimaterijala,poljoprivre-

du - sve do najviših nivoa final-

izacije itd.

I brojne druge zemlje su u cilju

razvojailipodsticanjasvojihpo-

sustalih ekonomija koristile up-

ravo hidrotehničke projekte.

Treba podsjetiti na veoma us-

pješanprojekat uređenja polde-

ra uHolandiji, koji još traje kao

nacionalni projekat prvog pri-

oriteta, zatim projekti velikih

integralnih sistema u Španiji

(sada Španija ima više od 1.200

akumulacija, kojima sepotpuno

kontrolišu vodni režimi svih ve-

likih slivova), Francuskoj (pot-

puno iskorišćenje hidroener-

getskih potencijala i uređenje

vodnih režima velikih rijeka

izgradnjomnizačeonihakumu-

lacijaipotpunimkaskadiranjem

niza rijeka sa značajnim po-

tencijalima), Italiji (realizacija

mnogobrojnih manjih akumu-

lacija i melioracionih sistema),

Austriji (cjelovito iskorišćenje

vodnih potencijala), Norveškoj,

Švajcarskoj,Njemačkojitd.Zad-

njih decenija traje intenzivna

izgradnja velikih hidroteh-

ničkihsistemauTurskoj,saveli-

kimakumulacijama, elektrana-

ma i velikim melioracionim

sistemimauAnadoliji,takodase

zbog velikih zahvaćenih količi-

na vode javlja sve zaoštreniji

konflikt oko raspodjele vodnih

potencijala sa nizvodnimzeml-

jamauslivuTigraiEufrata.Isve

druge zemlje svijeta koje raspo-

lažu vodnim potencijalima ko-

riste ih ubrzano za realizaciju

velikih razvojnih projekata, a u

tome posebno prednjače Kina,

Indija, Iran, Peru itd.

POBJEDA:

Može li serećida

živimouvrijemekrizevodnih

resursa?

SEKULIĆ:

Odgovor je da je ta

krizavećduževrijemeprisutnai

da se veliki dio naše planete već

suočio sa njom. Ako bismo pos-

matrali samo naš kontinent, za-

nimljiva je skoro završena studi-

ja univerziteta uNjukastlu, koja

pokazuje da će više od 570 gra-

dova u Evropi svakako biti

suočenosateškimkrizamasnab-

dijevanja vodomu vrlo bliskom

vremenskomokviru(Balkannije

razmatran).Udrugimdjelovima

planeteimamopojavedajezerai

rijekeumiru,sušerastuičakina-

jdubljerezervepodzemnihvoda

se isušuju porastompopulacije i

potrebamaljudiiposebnopoljo-

privrednog sektora. Simptom-

atičan jeprimjer Indije. Tamo se

podzemnevodesmanjujuzačak

30 santimetara godišnje, pri-

jeteći krizom u snabdijevanju

dragocjenom tečnošću za oko

115miliona ljudi. Prema podaci-

ma UN, korišćenje podzemnih

voda se ukupno utrostručilo za

posljednjih 50 godina. U Kini i

Indiji te vode se troše brže nego

što mogu da se obnove. Prema

predviđanjima Grupe za vodne

resurse, do 2030. godine po-

tražnja vode bi mogla da

prevaziđe ,,ponudu“ za čak 40

procenata.

N.KOVAČEVIĆ

Prof. dr Goran Sekulić upozorava da će stotine evropskih gradova uskoro imati problema sa vodom

CrnaGoraprivilegovana

povodenombogatstvu

Karstni izvori iz kojih se vodom

za piće snabdijeva najveći dio

naselja Crne Gore su u pogledu

kvaliteta odlična izvorišta, ali

u pogledu vodnih režima i

obezbijeđenosti snabdijevanja

nedovoljno pouzdana. Zbog

toga semoraju realizovati

veliki regionalni sistemi sa

dovođenjemvode sa velikih

rastojanja, kao što je npr. veoma

uspješni projekat Regionalnog

vodovoda Crnogorskog

primorja-kaže Sekulić

POBJEDA: Što činiti za

sigurnijubudućnost i obe-

zbjeđenje vodom?

SEKULIĆ: Dosadašnja

iskustva govore uglavnom

sljedeće: svi projekti u oblasti

voda moraju se rješavati

kao segmenti velikih inte-

gralnih razvojnih projekata

uređenja, korišćenja i zaštite

prostora velikih slivnih

cjelina. To podrazumijeva i

izgradnju akumulacija koje

su u javnosti često predmet

osporavanja jer ugrožavaju

prostor i životnu sredinu.

Mora se naglasiti da je to

strateški potpuno pogrešan

zaključak!

Integralni vodoprivredni

sistemi, čiji su akumulacije

nerazdvojni dio, ključni su

element uređenja i zaštite

prostora (snabdijevanje

vodom i sanitacija naselja,

zaštita od poplava, uređenje

obala, zaštita i uređenje slivo-

va, stvaranje uslova za sklad-

ni urbani razvoj naselja itd.).

Akumulacije preraspore-

đuju vodu po prostoru i

vremenu upravo na ekološki

najpoželjniji način, jer omo-

gućavaju da se namjenskim

upravljanjempoboljšavaju

vodni režimi, posebno da se

povećaju protoci u rijekama

umalovodnimperiodima.

Time se ostvaruje savreme-

na koncepcija zaštite životne

sredine: treba upravljati

vodama da bi se na najdje-

lotvorniji način pomoglo

eko-sistemima i očuvanju

biodiverziteta.

Najveći je ekološki problem

kada nema vode, a blagodet

je kada se ona akumuliše za

povećanje protoka u periodi-

ma malovođa, kada vodeni

ekosistemi doživljavaju

agoniju.

Na kraju, sva istraživanja i

mjerenja klimatskih tenden-

cija pokazuju da sumogući

još nepovoljniji vodni režimi

od sadašnjih – već nepovolj-

nih, pa u tom slučaju uloga

integralnih sistema sa aku-

mulacijama samo dobija na

još većem značaju.

Akumulacije

neizbježne

Slobodno semože

reći da voda pred-

stavlja najznačajniji

prirodni resurs kojim

CrnaGora raspolaže

i da je potencijalno

najvažniji faktor

budućeg ekonom-

skog razvoja

Tarakaosimbol

crnogorskihvoda