Table of Contents Table of Contents
Previous Page  20 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 20 / 48 Next Page
Page Background

20

Pobjeda

Srijeda, 28. mart 2018.

Feljton

CRNAGORAUDOBACRNOJEVIĆA

9

Ivanbeg je ispunjavao

crnogorskusvakodnevicu

Piše

:Prof.dr

BožidarŠEKULARAC

OdpočetkaXVIIIvijekacrno-

gorske vladike – Danilo, a na-

ročito Vasilije – rukovođeni

bliskim vezama s Rusijom,

uvodeuCrnojGoriuupotrebu

ruskoslovenski jezik, koji su i

sami koristili pri pisanju. Isto-

vremeno, iz Rusije se nabav-

ljaju, u velikim količinama,

knjige na ruskoslovenskome

jeziku, koje i danasnalazimou

manastirimapoCrnojGori, pa

čak i u seoskim crkvama o ko-

jima dugo niko nije vodio ra-

čuna. To jevrijemekadsrediš-

nji položaj u književnosti

zauzimaju istoriografski spisi.

Značajnuulogudobija i usme-

no stvaralaštvo s folklornim

legendama. U skladnom su

spoju srednjovjekovne tradi-

cije spisi i ljetopisi, s konkret-

nim savremenim temama.

Ovaj se period u književnosti

naziva i ruskoslovensko doba,

vrijeme kad se napušta staro-

slovenski jezik, a u crkvenu

službuiknjigeuvodiruskoslo-

venski jezik, čime ruski uticaj

postajedominantanuknjižev-

nosti, kulturi uopšte i vjersko-

me životuuCrnoj Gori.

Za razliku od drugih djela na-

stalih na tluCrneGore uXVII

i XVIII vijeku, koja predstav-

ljaju kasnije prerade starije

književnosti, kao što je Alek-

sandrida Manastira Dobrilo-

vina, Cetinjski ljetopis je po

sadržaju, stilu i jeziku hetero-

geno štivo. To je razumljivo

kad se zna da ga je pisalo više

autora u različitim vremeni-

ma. Doduše, najveći dio ruko-

pisa pisao je, odnosno prepi-

sao s raznih predložaka,

crnogorski vladika Vasilije

Petrović. Pošto je u to vrijeme

štamparska djelatnost u svim

našimcentrimagotovosasvim

zamrla, knjige i rukopisi se

prepisuju po crkvama i mana-

stirima. Tako je bilo i s Cetinj-

skim ljetopisom, koji je saču-

van u nekoliko varijanti. To se

prije svega odnosi na prvo i

najveće poglavlje – Povijest o

SkenderbeguCrnojeviću.

I u tome je dijelu prisutna op-

štakarakteristikaknjiževnosti

crnogorskih pisaca, miješanje

različitih uticaja tri vjeroispo-

vijesti s impulsima narodnoga

stvaralaštva, njegovana u cije-

loj Crnoj Gori, i dubrovačke

književnosti, koja je poseban

uticaj imala u Boki Kotorskoj.

Dok u dijelu rukopisa koji go-

vori o odnosima s Mletačkom

Republikom nalazimo veliki

broj romanizama, u dijelu koji

seodnosinaTurkeorijentaliz-

mi zauzimaju značajno mje-

sto. U starijim tekstovima nje-

guju se staroslovenski izrazi,

dok vladika Vasilije koristi ru-

skoslovenske termine.

Vasilije Petrović je sastavio

Cetinjski ljetopis vjerovatno s

istim ciljem kao svoju Istoriju

oCrnojGori (1754), kojujepo-

svetio ruskome vicekancelaru

M. I. Voroncovu sa željom da

ruskim čitaocima predstavi

svojuCrnuGorukaozemljusa

slavnomistorijomi dugomdr-

žavnom tradicijom. Sama či-

njenicada jeLjetopisprepisan

uBugarskoj, Rusiji,Hrvatskoj,

Italiji itd. dovoljno govori u

prilog konstataciji da je autor

želio da upozna hrišćanski

svijet s junaštvomCrnojevića i

Kastriota, te da se na primjeru

togaspisaučemlađegeneraci-

jekakovaljapružiti otporTur-

cima. S druge strane, izvršeni

prijepisi povelja Crnojevića

tačno su određivali granice

imanja i privilegije Cetinjsko-

memanastiru.Istovremenosu

time bile određene granice iz-

među bratstava, plemena i re-

gija.

U Vasilijevu stvaranju zapaža

seduhcrnogorskepatrijarhal-

ne kulture koja se napajala na

izvorima pravoslavlja, a koja

se nadovezivala na tradiciju o

Crnojevićima. Ta tradicija u

crnogorskome životu toliko je

jakada jegospodar zetski Ivan

Crnojević smatran ne za isto-

rijsku ličnost, nego za nepo-

srednoga i bliskoga rođaka.

Takonjeguški knezSavić1766.

godine u pismu upućenom

providuru Emu kaže da je ze-

mlja na kojoj žive ostala „ot

našega đeda Ivana Crnojevi-

ća“. Vladika Vasilije išao je još

dalje. U Cetinjskom ljetopisu

je prepisao, u cjelini ili fra-

gmentarno, sve povelje Crno-

jevića koje su mu bile dostu-

pne.

Marin Skadranin, pisac Povi-

jesti o Skenderbegu, kao sa-

vremenik i svjedok događaja,

opisuje u svome djelu stanje

na jednomnemirnomprosto-

ru; nazvanom „nemirno po-

morje“, u vrijeme turskih na-

srtaja, opsada i fesunga, kad se

samo junaštvom i mudrošću

mogla zaustaviti turska sila.

Mada je Cetinjski ljetopis pi-

san najvećimdijelomu XVIII

vijeku, vezan je vremenski za

medijevalne događaje, a poje-

dinosti iz rimskoga i vizantij-

skoga perioda ili iz vremena

nastanka rukopisa javljaju se

samo uzgredno. Taj istorijski

spis, pored tekstova koji suve-

zani za istoriju naroda, za le-

gende i hronike o životu i smr-

ti, sadrži i razna dokumenta i

tekstove s biblijskimtemama i

književnim karakteristikama,

pri čemu se ponekad gubi

osjećaj vremena. To je i razu-

mljivo kad se zna da su preko

ove zemlje protutnjali mnogi

narodi i kulture, od kojih su

ostali ipokoji tragovi.Doduše,

najvećidiosvjedočanstavana-

žalost je zauvijeknestao.

Pored prijevoda Povijesti o

Skenderbegu Crnojeviću, pri-

jepisaraznihpoveljaizvreme-

na Crnojevića, „raznovrsne

istorije“ itd., u Ljetopisu su

vrijedni pomena stihovi Vasi-

lija Petrovića, preuzeti osme-

rac iz narodne poezije, a gra-

f i č k i p r ed s t av l j en ka o

šesnaesterac s unutrašnjimri-

movanjem:

Crna Gora od Kotora, sva do

Bara i do Skadra

Ivan-begom oglašena, mana-

stiromproslavljena

tebi prečistadjevice,matiHri-

sta, svih carice,

crkva bila sagrađena, Ivan-be-

gomnasađena,

nasredzemlje, naCetinje, epi-

skopomza stojanje.

Ljetopisi, rodoslovi, hronike i

drugi istorijski spisi koji u Cr-

noj Gori traju vjekovima, u

XVIIvijekusamodobijajuno-

vi zamah.Upravozanjih jeve-

zano duhovno stvaranje, na-

učna, literarna i prepisivačka

djelatnost duhovnika umana-

stirima i crkvama. To su izvor-

ni spisi literarnoga sklopa i

strukturekojisuostavilitrajan

uticaj na kasnije književno

stvaranje.

Ljetopisi u Crnoj Gori imaju

dugu tradiciju i drevne forme.

Najstariji i najpoznatiji je sva-

kako Ljetopis popa Dukljani-

na izXII stoljeća, zatimKopo-

r i n j sk i ( 17. ma j a 1453 ) ,

Vrhobreznički (do 1651), Cr-

kveni ljetopis Andrije Zmaje-

vića, Podgorički (1738), Savin-

ski (XVII vijeka), Pivski

(sastavljen 1921–1926). Crno-

gorski vladika Vasilije Petro-

vić 1753. godine u Moskvi sa-

stavljaVječnopamjatnik.Onje

tvorac i Cetinjskoga ljetopisa,

koji je tako nazvan od više au-

torazbogmjestaukomesena-

lazio, mada bi se sa više argu-

menata mogao nazvati i

crnogorski, ili pak Vasilijev

(po sastavljaču).

(Nastavlja se)

Vladika Vasilije Petrović je sastavio Cetinjski ljetopis vjerovatno s istimciljem

kao i svoju Istoriju o Crnoj Gori (1754), koju je posvetio ruskome vicekancelaru

M. I. Voroncovu sa željomda ruskimčitaocima predstavi svoju Crnu Goru kao

zemlju sa slavnom istorijom i dugomdržavnom tradicijom

Iz kapitalne studije

„CrnaGora udoba

Crnojevića“, poznatog

crnogorskog istoričara,

koju je nedavno ob-

javioDržavni arhiv

CrneGore sa Cetinja,

izdvajamodjelove u

kojima se govori o or-

ganizaciji crnojevićke

države, ekonomskim,

kulturnim, crkvenim

prilikama, arhitekturi i

grbovima

StarokućišteuDobrskomSelu

Triodposni iz 1561. godine

Najstariji crtežCrnogoraca, kraj 18. vijeka

Tradicija oCrnojevićima bila je u

crnogorskome životu toliko jaka da

gospodar zetski IvanCrnojević nije

smatran za istorijsku ličnost, nego

za neposrednoga i bliskoga rođaka.

Takonjeguški knez Savić 1766. godine upismu

upućenomproviduruEmu kaže da je zemlja na

kojoj žive ostala „ot našega đeda Ivana Crnojevića“

MitraVasilijaPetrovićaNjegoša