Table of Contents Table of Contents
Previous Page  20 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 20 / 48 Next Page
Page Background

20

Pobjeda

Srijeda, 21. februar 2018.

Feljton

Sovjeti suodmahu

proljeće 1918. objavili tajne

dokumenteRusije, gdje

je na svjetlodana izašao

Londonski ugovor. Time je

Italija istjerana na čistinu

u svojoj skoro imperijalnoj

politici. Italija je, sve u svemu,

bila izrazitonajslabija karika

savezničkog lanca, uvojnom

pogleduvrlo slaba, a u

političkomnezajažljiva. U

jesen 1917. doživjela je vojni

debakl i pokazala da se na

njunemože računati kaona

ozbiljnuvojnu silu

KAKO JE REGENTALEKSANDARKARAĐORĐEVIĆ 1918 1919.

GODINE IZIGRAOCRNOGORCE I DRUGE JUŽNE SLOVENE

8

Vilson je isprvahtioda

sačuvaAustro-Ugarsku

PRIREDIO:

SLOBODANČUKIĆ

PredsjednikVilson

je poručioda „treba

ispraviti granice

Italije prema jasno

odredljivim linijama

ponarodnosti“, što je u

osnovi bilo odbijanje

Londonskog ugovora sa

kojimSADnijesu imale

ništa. Ovakvomformu-

lacijomsu Jugosloven-

ski odbor i srbijanska

vlada dobili veliki pod-

strek u svojimnadan-

jima, ali im je ta nada

odmahdovedena u

pitanje. Vilson je izjavio

da „narodimaAustro-

Ugarske treba pružiti

najslobodnijupriliku za

autonomni razvitak“,

garantujući opstanak

Austro-Ugarske

Vladimir IljičLenjin 1917. godine

Američke trupeuLondonu 1917. godine

LojdDžordž

AntonKorošec

Na osnovu knjige „Pojam i biće srpske

nacije“, srpskog lozofa i istoričara

LazaraVrkatića, rasvjetljavamodjelo-

vanje srpskog državnog vrha udoba

osnivanjaKraljevine SHS. Vrkatićevu studijuob-

javila je Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića

(Sremski Karlovci – Novi Sad, 2004. godine)

Kada zapadni saveznici nijesu

ozbiljnije reagovali na Krfsku

deklaraciju, odnosno nijesu je

podržali, ona je zaPašića izgu-

bila značaj. Naprosto, njome

nijeuspioda izvrši onaj taktič-

ki pritisak koji je očekivao. No,

ljudi iz Jugoslovenskog odbo-

ra, kao i mnoge iseljeničke or-

ganizacije, su u toj Deklaraciji

vidjeli dokument strateškog

značaja i očekivali su da ona

bude osnova dalje političke

borbe. Ta dva različita viđenja

Deklaracijedovešćedoponov-

nogudaljavanjasrbijanskevla-

de i Jugoslovenskog odbora.

Nikoli Pašićunikadnijeozbilj-

no palo na pamet da Jugoslo-

venskiodbortretirakaoravno-

pravan, te da time omogući

da još neko drugi bude subjekt

ujedinjenja osim vlade Srbije.

To je bio njegov osnovni poli-

tički stav i s njim se nije poga-

đao, a to što je povremeno iz

taktičkih ili propagandnih ra-

zloga dozvoljavao sebi da ga

priguši, kao u slučajuDeklara-

cije, nijezanjegabiloobavezu-

jućenadužirok.Tadeklaracija

naprosto nije imala šansu za

realizacijui tozbogsrbijanske,

a ne zbog emigrantske strane.

PREKRETNICA

Objava rataNjemačkoj odstra-

neSADi njenprekiddiplomat-

skih odnosa sa Austro-Ugar-

skom6. aprila 1917. godine bila

je prekretnica rata i u politič-

kom smislu. Amerika je ušla u

rat čista, bez nasljeđa tajnih

ugovora i obaveza i bezoptere-

ćenosti dugom evropskom

istorijom.Amerikancisuzaista

imali viziju šta treba uradi-

tisaEvropomisvijetomposlije

togarata.Prilazili suproblemi-

ma vrlo principijelno, a sa dru-

ge strane izuzetno racionalno.

Mnogo toganijesumogli pred-

vidjeti niti spriječiti, naročito

nijesu imali nikakvog uticaja

na nastanak Sovjetskog Save-

za, jer je on proizvod dugog i

osobenogruskograzvoja,alisu

pokušali da u samoj Evropi

stvore duži period stabilnosti,

koji će počivati na vrijednosti-

ma na kojima je već počivala

njihova zajednica.

OKTOBARSKAREVOLUCIJA

Kada sedesilovelikočudoOk-

tobarske revolucije, saveznici

su se našli pred ogromnim

problemima, jer su odvođene

protivničke trupe sa istočnog

ratišta, a Brest-Litovskimmi-

rom je postalo jasno da semo-

že očekivati silan napad Nje-

mačke.Imamnogospekulacija

o nekakvom tajnom planu

Njemačke da sa boljševicima

ostvari svoje ciljeve. Neospor-

no je da je jedan voz pod naj-

strožom pratnjom iz Švajcar-

ske do pred rusku granicu

prevezao neke ruske Jevre-

je sa radikalnim socijalistič-

kimubjeđenjima. Jedan od ri-

jetkih koji nije bio Jevrejin,

Vladimir Iljič Uljanov, kratko

vrijeme prije toga pisao je

dasenemožeočekivatidanje-

gova generacija revolucionara

izvrši revoluciju u Rusiji. Po-

slije nepunih godinu dana od

tedesperantneizjavepostaoje

predsjednik revolucionarne

vlade. Taj voz je prevozio naj-

eksplozivnije njemačko oruž-

je u svjetskom ratu, ali tu se

radisamootranzitnimusluga-

ma njemačkih željeznica i ni-

štaviše.Oktobarskarevolucija

jerezultatrazvojaruskeistori-

je od Petra Velikog do Prvog

svjetskog rata, a ne proniclji-

vosti njemačke obavještajne

službe. Sovjeti su, isto kao i

Amerikanci, imali čiste ruke u

tom krvavom ratu, te su obja-

vili odmahuproljeće 1918. taj-

ne dokumente Rusije, gdje je

na svjetlo dana izašao Lon-

donski ugovor. Time je Italija

istjerana na čistinu u svojoj

skoro imperijalnoj politici.

Italija je, sve u svemu, bila

izrazitonajslabijakarika save-

zničkog lanca, u vojnom po-

gledu vrlo slaba, a u politič-

komnezajažljiva.Ujesen1917.

doživjela je stvarni vojni de-

bakl i pokazala da se na nju ne

može računati kaona ozbiljnu

vojnu silu. Da bude još gore,

vojnički je gubila od austro-

ugarskih trupa prepunih Slo-

vena, a Londonskim ugovo-

romjepredviđenodaćedobiti

baš slovenske teritorije.

KLJUČRATA

Svjesni realne opasnosti od

vojnogporaza1918.godine,sa-

veznicisupregovaraliomogu-

ćem izlasku Austro-Ugarske

iz rata, odnosno o separatnom

miru. Karlo je imao takvih

sklonosti, ali ne i političkog

autoriteta da to izvede. Fran-

cuzi su tu stvar kompromito-

vali kad su je iznijeli u javnost

sa najvišeg mjesta, te prisilili

Karla da se javno opredijeli za

nastavak ratnih djejstava. Za

saveznike jeaustrougarskora-

tištebilosekundarnoi smatra-

li su, s razlogom, da je pobjeda

nad Njemačkom ključ rata.

Zbog toga se pretpostavljalo

da ne treba trošiti mnogo na-

pora i sredstava u borbi sa Au-

stro-Ugarskom, nego da valja

udarati u srce stvari. I američ-

kapolitikajebilauvelikojmje-

ri opredijeljena takvim rezo-

nom, s tim što je smatrala da

budući mir treba da bude za-

snovan na principijelnim

osnovama. Formulacijanačel-

nosti američke politike je ču-

venih „četrnaest tačaka“, od-

nosno poruka predsjednika

Vilsona Kongresu od 8. janua-

ra 1918. godine. Početak poru-

ke iskazuje osnovni poriv

američkog viđenja mogućno-

sti novoga poretka Evrope:

„Naša je želja i naš cilj da pre-

govori o miru, kad započnu,

budu potpuno javni i da ubu-

duće ne sadržavaju nikakve

tajne pregovore, niti ih dopu-

štaju. Vremena osvajanja i

proširivanja su prošla; isto ta-

ko i vremena tajnih dogovora

pravljenih u interesu pojedi-

nihvlada, apodobnadauneko

doba razoremir svijeta.“

OpstanakAustro-Ugarske

Amerikanci razmišljaju šire

nego Evropljani i smatraju da

treba ukloniti razloge rata.

Osnovni razlog je imperijalna

politika određenih država, te

ako se postigne pobjeda, a na-

stavi sa takvompolitikom, po-

novo će se desiti vojni sukob.

Ovaj načelan stav je, naravno,

uperen prema protivničkoj

strani u ratu, ali i protiv save-

znika, prije svega protiv Itali-

je, koja je vodila najotvoreniju

imperijalnu politiku. Tačkom

devet je utvrđeno da „treba

ispraviti granice Italije prema

jasno odredljivim linijama po

narodnosti“. To je, u osnovi,

odbijanje Londonskog ugovo-

ra, sa kojim SAD nijesu imale

ništa. Ovakvom formulacijom

su Jugoslovenski odbor i srbi-

janska vlada dobili veliki pod-

strek u svojim nadanjima, ali

već sljedećom tačkom im je ta

nada dovedena upitanje: „Na-

rodima Austro-Ugarske, čije

mjesto želimo da vidimo

obezbijeđeno i utvrđeno me-

đu narodima, treba pružiti

najslobodniju priliku za auto-

nomni razvitak“. Tačkom de-

set se garantovao opstanak

Austro-Ugarske i njena refor-

ma u pravcu federalizacije.

Ovakavstavdalekovišekores-

pondira sa Majskom deklara-

cijom, nego sa Krfskom. Da

svebudejošozbiljnije,tridana

prije toga predsjednik britan-

skevladeLojdDžordžjerekao

da seBritanija ne bori da „uni-

šti Austro-Ugarsku, Tursku li-

še njene prijestonice“. Vrlo

slično je izjavio i 9. januara

u parlamentu. Očigledno je da

se radilo opovezanoj akciji.

REAKCIJA

ReakcijanagovorLojdaDžor-

dža je od strane Jugosloven-

skog odbora bila brza i već je

11. januara u Londonu (štam-

pano u Tajmsu) izdato saop-

štenje koje sadrži sljedeće: „…

ima samo jedan put, a taj je:

potpunooslobođenjepotlače-

nihnarodnosti na osnovupra-

va – eto priznata tribusima

njemačkih kolonija – da sa-

mi opredijele svoju buduć-

nost. Jugoslovenski narod je

neopozivo sankcioniraoza se-

be taj princip u Krfskoj dekla-

raciji od20. jula1917. godine…“

Reakcija srbijanske vlade je

bila još žešća i vrlo emfatična.

Čak je u noti od 17. januara,

upućenoj američkoj, britan-

skoj i francuskoj vladi, pisalo i

ovo: „U ovom očajnom mo-

mentu, nama lebdeočajnimo-

mentiuočiKosovskebitkekad

je srpski narod, poslije poku-

šaja da dobije pomoć sa zapa-

da, sam ušao u borbu sa devi-

zom: bolje je časno izginuti

nego ropski živjeti…“ Zaista je

teško da zapadne diplomate

razumiju ovu nediplomatsku,

istorijski čak i netačnu priču o

Kosovskom boju. To više po-

kazujeukojoj sesituaciji našla

srbijanska vlada, jer je od po-

četka računala na destrukciju

Austro-Ugarske, a sada od to-

ga nema ništa.

(Nastavlja se)