Previous Page  13 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 13 / 48 Next Page
Page Background

13

Pobjeda

Nedjelja, 11. februar 2018.

Kultura

Nadanašnji dan, 11. februara 1963.

godineu kući ukojoj jenekada ži-

vioV. B. Jejts, u londonskoj četvrti

CamdenTown, izvršila je samoubi-

stvo jednaodnajvećihpjesnikinja

20. vijekaSilvijaPlat.

Autopoetički iskaz da je „poezija

mlaz krvi koji se ne može zaustaviti“

(The blood jet is poetry there is no

stoppingit!)dobiojetakounjenojpo-

etici i životupuni smisao i ispunjenje.

Lirizam i ukLetost

Silvija Plat bila je jedna od onih vrlo

rijetkih pjesnikinja svih vremena u

čijoj prirodi su pjesnička genijalnost,

lirizam i ukletost kao djelatno troj-

stvo bili potpuno sjedinjeni. „Ptica

sama leti na lovca” citirala je Dosto-

jevskog u svomdoktoratuna koledžu

„Smit”, upisujući pri tom još jednu

autobiografskusuštinuosvojojpoeti-

ci, životu i smrti.

Sa osam godina objavljuje prvu pje-

smu i crtež u „Boston Heraldu”. Pje-

sme i priče intenzivno jepočelapisati

već u srednjoj školi, a tokom studija

objavilajeprveradove.Nakonzavrše-

ne druge godine studija prvi put je

pokušala samoubistvo i nakon što su

je spasili izjavila je u bolnici: „Bilo je

to moje posljednje djelo ljubavi”. Tu

epizodu i razdoblje opisala je u auto-

biografskom romanu „Stakleno zvo-

no” objavljenom pod pseudonimom

Viktorija Lukas dva mjeseca uoči

smrti. Godine 1955. dobija Fulbrajto-

vu stipendiju i odlazi u Englesku, na

Kembridž. Intenzivno piše, časopis

„Delta”objavljujejojpjesmu„Zimske

riječi“, a urednik Kristofer Levenson

izjavljuje da su njene pjesme „odveć

lijepe i pametne”.

sudbinski putevi

Sljedećegodinedefinitivnoseukršta-

ju sudbinski putevi njenog života i

pisanja. Na jednoj zabavi upoznaje

tada već poznatog i afirmisanog pje-

snikaTedaHjuza („jedinog tamo koji

je bio dovoljno veliki za mene”). Za-

ljubljuje se i sa njim sklapa brak 14.

juna istegodine, akuma joj jebilanje-

namajkaAurelija Šober Plat.

U jesen 1960. godine izlazi iz štampe

njena prva i jedina zbirka pjesama

„Kolos”kojućeobjavitizaživota,čita,

zajedno sa Hjuzompoeziju na BBC i

objavljuje u časopisima. Te godine

upoznaje T. S. Eliota i Stivena Spen-

dera.

Sljedeće godine u avgustu napušta

London sa Hjuzom i tek rođenom

kćerkomFridomRebekomiporodica

seseliupredgrađeKortGrin,gdjeku-

puju seosku kuću sa vrtom i voćnja-

kom. Umaju 1962. izlazi joj američko

izdanje zbirke „Kolos i druge pje-

sme”. U to vrijeme na imanju ih po-

sjećuju pjesnik Dejvid Vivil i njegova

senzualna žena Asja sa kojom Hjuz

počinje ljubavnu romansu. IdilaKort

Grina ubrzo se za Silviju pretvara u

haos i pakao.

To su dani kad zaista iz njene najdu-

blje vene kreće siloviti „mlaz krvi ko-

ji se nemože zaustaviti“... Piše po ne-

koliko pjesama na dan. Za 31 dan

oktobra (iz dubina crnih ponora i bi-

jelih razornih usijanja svog bića, S.

Bašić) ispisuje 25 pjesama, između

zbilje, halucinacije, smrti i sna!

U tome je kratkome bljesku Silvija

Plat ispisala jenajveći broj svojihkul-

tnih pjesama koje će dvije godine po-

slije njene smrti objaviti Ted Hjuz u

zbirci „Arijel”, koja je izašla istovre-

meno u Engleskoj i Americi. Time je

počeo posthumni život Silvije Plat i

njenepoezije: „Groznica41“, „Ženski

lazar“, „Mistik“, „Minhenske lutke“,

„Lezbos“, „Meduza“, „Tamničar“,

„Tatica“, „Rođendanski dar“, „Privi-

đenje“, „Tri žene“ (Pjesma za tri gla-

sa), „Rub“ i druge.

Uoktobru 1962. godine događa se još

jedan od niza „arielskih” sinhronici-

tetauživotuSilvijePlat.Naime,selise

uLondon, ukućuukojoj jenekadsta-

novao V. B. Jejts gdje u jednoj od naj-

strašnijih londonskih zima završava

život samoubistvomu zoru 11. febru-

ara 1963. godine.

smrt i senzacija

Nakon smrti njezina druga zbirka

„Arijel“ stvorila je pravu senzaciju i

okrunila zauvijek njenu pjesničku

reputaciju. Njena tragična smrt uči-

nila je jednom od najvećih ikona 20.

stoljeća. Tako čudesne zbirke nije bi-

lo odavno, rekao je kritičar časopisa

Times Literary.

„Na neki čudnovat način te pjesme

ostavljaju dojamda su i napisane po-

sthumno.Dabiseoblikovalagrađatih

pjesama nije bila dovoljna samo veli-

ka vidovitost i inteligencija, za to je

bilapotrebna velikahrabrost. Poezija

toga reda ubija“, napisao je A. Alva-

rez.

I zaista, SilvijaPlat nije imalanijednu

od onih neophodnih ograda (ili ih

jednostavnonije željela) koje bi je za-

štitile od vlastite stvarnosti, a živjela

je i stvorila veliku poeziju iz srca te

stvarnosti. Njezina je smrt postala le-

genda i uticala da poezija Platove

preplavi planetu, od Jamajke Plaina,

Bostona, Evrope, to Tokija i Sidneja.

Svakako, i poezija i njenodnos prema

svijetu, kao i njena patnja postali su

simbol egzistencijalnog očaja jedne

generacije početkomdruge polovine

20. stoljeća. Poslije zbirke „Arijel”,

1971.godine izlaze iz štampe izbori iz

njenihneobjavljenih pjesama„Prela-

zak preko vode” i „Zimsko drveće”.

Priče, eseji i dnevnički zapisi, koje je

objedinio Ted Hjuz izlaze iz štampe

1977. godine, pod naslovom „Džoni

Penik“ i „Biblija snova”. Pulicerova

nagrada (prvi put u istoriji posthu-

mno) dodijeljena je Silviji Plat 1982.

godine.Istegodineobjavljenisunjeni

Dnevnici(1950-1962),aprošlegodine

je u izdanju „Faber&Faber” objavljen

prvi tomnjenihpisama (1940-1956).

LjubetaLaboviĆ

POVODI:

Godišnjica smrti Silvije Plat, jedne od najvećih pjesnikinja 20. vijeka

Velikapoezija iz

srca stvarnosti

Nije imala

nijednu od onih

neophodnih ograda

(ili ih jednostavno

nije željela) koje bi je

zaštitile od vlastite

stvarnosti... Njena

poezija i odnos

prema svijetu,

kao i njena patnja

postali su simbol

egzistencijalnog

očaja jedne

generacije

početkomdruge

polovine 20. stoljeća

PODGORICA-

Nakoncertu

održanomučetvrtakveče

predprepunimauditoriju-

momCNP-a, crnogorski sim-

foničari nastupili supodvo-

đstvommaestraRoberta

Homena, stalnogoperskog

dirigentaHrvatskognarod-

nogpozorišta izZagreba i

profesora zagrebačkeMu-

zičke akademije.

Standardnožanrovskikoncipi-

ranprogramuključio jeuverti-

ruizopere„Svrakakradljivica“

Đoakina Rosinija, „Koncert za

klarinet i orkestar u A-duru“,

K622 V. A. Mocarta u prvom

dijelu, i „Simfoniju broj 9“ u e-

molu, op. 95 Antonjina Dvor-

žaka u drugom dijelu večeri.

Kao solista u Mocartovom

Koncertu, sa orkestrom je po

drugi put nastupio klarinetista

Aleksandar Tasić, profesor na

muzičkim akademijama u No-

vomSadu i Kragujevcu.

uvertira

Koncert je otpočeo svečanim

marševskim dijalogiziranjem

dvadobošau inicijalnimtakto-

vima uvertire iz opere semise-

rije „Svraka kradljivica“ (1817),

ukojojRosini obrađujurazliči-

te socijalne slojeve i međusob-

ne relacije tadašnjeg društva.

Kroz raznovrsna i sigurno vo-

đena sola drvenih duvača, sve-

opštu kompaktnost ansambla

u tutijima, dinamičku pouzda-

nost i pažljivo orkestraciono

obogaćivanje zvuka kroz repe-

titivnost vodećeg tematskog

materijala u samoj završnici,

maestro Homen je uspio da

predstavi dualnost koja proži-

ma ovo ostvarenje, dostižući s

jedne strane bljeskove komike,

na koje nadovezuje i prepliće

tamnije, serioznije „tonove“.

koncert

Nakon uvertire, Aleksandar

Tasić se u nastavku predstavio

djelom iz poznog stvaralačkog

perioda V. A. Mocarta - „Kon-

certom za klarinet i orkestar u

A-duru“ iz 1791. godine, koji je

autor prije konačnog uobliče-

nja više puta revidirao. Topao i

fokusiran ton, stabilna intona-

cija, pouzdano oblikovaname-

lodika i njena pokretljivost u

spoljašnjim stavovi, ukazivali

suna izvođačaznačajnihestet-

skihdometa. Prozračna sonor-

nost, senzualan izraz i Tasića i

orkestra bili su izraženi u sre-

dišnjem stavu koncerta. An-

sambl je tokom pratnje bivao

usredsređen na solistu, dajući

značajan doprinos sveuku-

pnom utisku, koji je pažljivo

stvarao Robert Homen kroz

stilski dosljedno uobličavanje

interpretacije. Aleksandar Ta-

sić je nakon izvođenja pobrao

simpatije i publike i kolega iz

orkestra, zbog čega je uslijedio

i bis na kojem je izveo „Omaž

Manuelu de Falji“ mađarskog

klarinetisteikompozitoraBele

Kovača.

simfonija

Unastavkuprogramaizvedena

je „Simfonija iz Novog svijeta“

(1893), djelokojepripradagru-

pi najpopularnijih ostvarenja

simfonijskog žanra. Dvoržak

ga je pisao pod utiscima koje je

stekao tokom boravka u Sjedi-

njenimAmeričkimDržavama.

Međutim, da svako sa sobom

nosidiosvojekultureitradicije

iz koje je potekao, gdje god da

ode, vrlo živopisno, kompozi-

torski vješto, a opet jednostav-

no, prikazano je u ovom djelu.

MaestroHomen je kroz tuma-

čenje i realizaciju simfonije

češkom folklornom sadržaju

davaonostalgičanprizvuk,dok

je„novomsvijetu“pristupaosa

značajnomdozom fascinacije.

Crnogorski simfoničari su u

tom predstavljanju iskoristili

sav izvođački potencijal, biva-

jući upotpunosti usredsređeni

na zamisli i gestove dirigenta.

Melodika jebivalaprostrana, u

određenim segmentima lijepo

pastoralno obojena, homofoni

segmentivrlokompaktniipro-

dorni, a tranzicioni momenti

vješto realizovani. Simfoničari

su uspijevali da vrlo lako „pre-

laze“ iz suptilnog izraza, preko

gradacionih, dinamički ade-

kvatno vođenih lukova, pa sve

do kontrastirajućih dramski

snažnih punktova. Dirigent je,

takođe, ukazao posebnu pa-

žnju i na izvođačke finese, što

se posebno dalo primijetiti u

završnici drugog stava, gdje su

svaki ton i svaka melodijska li-

nija bivali pažljivo tretirani, pa

je delikatnim pristupom uspi-

jevaoda stvori izuzetan sveop-

šti utisak.

U solističkim linijama on je

muzičarima davao i prostor za

elastičniji, slobodniji izraz, na

šta su nadahuto odgovorili so-

listi duvačkog korpusa. Sekcije

gudača i udaraljki takođe su

dali puni doprinos u kreiranju

dramaturgije„SimfonijeizNo-

vogsvijeta“, zbogčega jepubli-

ka i njih i maestra RobertaHo-

menapozdraviladugotrajnimi

snažnim aplauzima na kraju

večeri.

vanjavukČeviĆ

Ukratkome bljeskuPlat je

ispisala najveći broj kult-

nihpjesama koje će dvije

godine poslije njene smrti

objaviti TedHjuz

D. MILJANIĆ

RIječVIše:

Koncert Crnogorskog simfonijskog orkestra pod dirigentskimvođstvomRoberta Homena u CNP-u

Slobodno i nadahnutokrozvelikadjela

Klarinetista

Aleksandar

Tasić nakon solo

izvođenja pobrao

je simpatije i

publike i kolega iz

orkestra, zbog čega

je uslijedio i bis

na kojem je izveo

„OmažManuelu de

Falji“ Bele Kovača

SakoncertauCrnogorskom

narodnompozorištu