Table of Contents Table of Contents
Previous Page  14 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 14 / 48 Next Page
Page Background

14

Pobjeda

Petak, 19. januar 2018.

Feljton

Odnosi Crne Gore i Srpske pravoslavne crkve tokom izgradnje Njegoševogmauzoleja

11

Mitropolit nemamonopol

nad spomenicima kulture

»

Piše:

DragutinPAPOVIĆ,

istoričar

PatrijarahGerman je ipak ubla-

žio ranije ocjene SPC o suštini

izgradnje mauzoleja. On je to-

komrazgovora izričito naglasio

da se saglašava s ocjenama: da

mauzolejinjegovopodizanjena

Lovćenu nemaju anticrkveni

karakter, niti je njegovo podiza-

njeuperenoprotiv crkve i vjere,

da to nije i nemože biti početak

procesa koji bi karakterisala ru-

šilačka namjera prema crkve-

nim objektima, da su netačne i

zlonamjerne ocjene da vlast u

Crnoj Gori ima rušilački karak-

ter prema kulturno-istorijskim

spomenicima. Potvrdio je da

među onima koji se protive po-

dizanju mauzoleja ima i onih

koji ne misle dobro ni SPC. Pa-

trijarh je izraziobojazanda ćeu

dogledno vrijememauzolej biti

Meštrovićev, a ne Njegošev i da

će se posjetiocima više govoriti

o Meštroviću nego o Njegošu.

On seMijatuŠukoviću zahvalio

na posjeti i izrazio zadovoljstvo

na otvorenom razgovoru, a pri-

hvatio je ocjenu da i on, a ne sa-

momitropolit,trebadaostvaru-

jedirektankontakt saVjerskom

komisijomCrneGore. Izjavio je

da se SPCneće saglasiti sa ruše-

njem,alidatoprihvatakaogoto-

vu činjenicu. Patrijarh je u ime

SPCodbaciosvenacionalističke

i političke ocjene o mauzoleju,

nije prihvatio njegovu izgrad-

nju, ali se s timpomirio. Time je

SPCu suštini prekinula kampa-

njuprotivmauzolejaitakootvo-

rilaputzanormalizacijuodnosa

saCrnomGorom.

Zabrana

Sdruge strane,mitropolitDani-

lo nije ublažio svoje stavove o

mauzoleju. On je nastavio da

izaziva sukobe i o drugimpita-

njima.Odnosi izmeđumitropo-

lita i crnogorske vlasti su se do-

datnozaoštrilikadajemitropolit

useptembru1970.godineobavi-

jestio Ljubomira Kapisodu, di-

rektora Zavoda za zaštitu spo-

menika kulture SR Crne Gore,

daograničavanadležnostZavo-

da i njega kao direktora na

objektimačistocrkvenogkarak-

tera. Kao razlog za ovaj potez

mitropolit je naveo odluku Ka-

pisode, odnosno Zavoda kojom

je dato odobrenje SOCetinje da

kapelu na Lovćenu može pre-

mjestitinadrugomjesto.Mitro-

polit je naveo da je za ovu odlu-

ku saznao istovremeno kada je

preživio ličnu tragediju. Tada

mu je preminuo sin. O tome ko-

liko je ova odluka za njega bila

bolna naveo je u pismuKapiso-

di: „Za vrijeme mojeg kratkog

boravka u Beogradu, prilikom

priređivanja 40-dnevnog para-

stosa pokojnom sinu, saznao

samjednuzameneiznenađuju-

ću i nemilu vijest, koja je malo

manje uticala na mene od one

kada sam saznao za njegovu

smrt“. Mitropolit je izgradnju

mauzoleja doživio i kao ličnu

tragediju, i kao razlog da zaoš-

travaodnose savlastima.

Zakonskipropisi

Kapisoda se zbog ovoga obratio

predsjedniku Skupštine Crne

GoreVidojuŽarkovićunavode-

ćidajeograničenjemkonzerva-

Povodompokušajami-

tropolitaDanilada

ograniči nadležnost Za-

voda za zaštitu spome-

nika kulture SRCrneGo-

re nadobjektima čisto

crkvenogkaraktera

predsjednik Skupštine

CrneGoreVidoje Žarko-

vić je odgovoriodapre-

ma važećimzakonskim

propisima, nimitropolit

ni bilokodrugi nije ovla-

šćenda Zavoduuskrati

pravona zaštitu spome-

nika kulture i pravoda

odlučuje okonzervator-

skim i drugimradovima

Ustavni sudCrneGore

je unovembru 1970. go-

dine odbacio tužbu

MCP, izjavivši da kapela

na Lovćenunije njeno

vlasništvo i daNjegoše-

va kapelana Lovćenu

nije hramnegonad-

grobni spomenik i isto-

vremeno spomenik kul-

ture. Sud je presudioda

se odluka SOCetinje o

izgradnjimauzoleja za-

snivanaovlašćenju iz

Ustava i da je u skladu

sa Zakonomo zaštiti

spomenika kulture

Predstavnici SO Cetinje su izjavili da insistiranje da Njegoš ostane u

Aleksandrovoj kapeli na Lovćenu, ne znači ništa drugo nego sredstvo borbe

protiv crnogorske nacionalne ravnopravnosti i da je to pokušaj da se duh

tadašnje generacije crnogorske nacije vrati u XIX vijek srpsko-pravoslavne i

krivo usmjerene nacionalno romantičarske egzistencije

Srpski patrijarhGerman

DžordžBuš Stariji i VidojeŽarković

MitropolitDaniloDajković

PrvobitnaNjegoševakapela (1845) i Aleksandrovakapela (1925).

torskih radovana spomenicima

kulturečiji jekorisnikMitropo-

lija crnogorsko-primorska

ugrožena egzistencija kultur-

nog blagaCrneGore. Iz kabine-

ta Vidoja Žarkovića su odgovo-

r i l i da , p r ema va ž e ć im

zakonskimpropisima, nimitro-

polit ni bilo ko drugi nije ovla-

šćendaZavoduuskratipravona

zaštituspomenikakultureipra-

vo da odlučuje o konzervator-

skim i drugim radovima na

objektima koji su proglašeni za

spomenike kulture. Žarković je

naveo da se ne radi o pravnom

već o političkompitanju i da taj

postupakmitropolita znači na-

stojanjeda se i dalje zaoštravaju

većzaoštreni odnosi.

Sudskaodluka

Umeđuvremenu je pravosuđe

odlučilo o tužbi MCP. Ustavni

sud Jugoslavije je u julu 1970.

godine izjavio da je nenadležan

uovojtužbiipredmetjeupućen

Ustavnom sudu Crne Gore. SO

Cetinje je 2. novembra 1970. go-

dine uputila predstavku Ustav-

nom sudu Crne Gore u kojoj je

dala odgovor na tužbu MCP.

Ona je osporila pravo vlasništva

MCP na kapelu i na vrh Lovće-

na. Pored toga, predstavnici SO

su naveli da insistiranje da Nje-

goš ostane u Aleksandrovoj ka-

peli na Lovćenu, ne znači ništa

drugo nego sredstvo borbe pro-

tiv crnogorske nacionalne rav-

nopravnosti i da je topokušaj da

seduhtadašnjegeneracijecrno-

gorske nacije vrati u XIX vijek

srpsko-pravoslavne i krivo

usmjerenenacionalnoromanti-

čarske egzistencije. Ustavni sud

Crne Gore je u novembru 1970.

godine odbacio tužbu MCP,

izjavivši da kapela na Lovćenu

nijenjenovlasništvo i daNjego-

ševa kapela na Lovćenu nije

hramnegonadgrobnispomenik

i istovremeno spomenik kultu-

re. Sud je presudio da se odluka

SOCetinjeoizgradnjimauzole-

jazasnivanaovlašćenjuizUsta-

va i da jeu skladu saZakonomo

zaštiti spomenikakulture.

PozivŠukoviću

Timesuradovi na izgradnjima-

uzoleja mogli da se nastave po

planu i time je i s pravne strane

riješeno ovo pitanje. Mitropolit

Danilo je, kao što je ranije naja-

vio, odlučio da poštuje odluku

suda. To je, uz izjavu patrijarha

Germana u manastiru Savina,

otvoriloputnormalizacijiodno-

sa između crnogorske vlasti i

SPC, odnosnoMCP. Mitropolit

Danilo je učinio prvi korak ka

tome. On je pozvao dr Mijata

Šukovićadaprisustvujeproslavi

300-godišnjice od smrti Sv. Va-

silijaOstroškogČudotvorca ko-

ju jeMitropolija planirala za 12.

maj 1971. godine. S obzirom na

zategnutost odnosa, partijarh

GermanjeuBeogradu28.aprila

1971.godinerazgovaraosapred-

sjednikomSavezne komisije za

vjerskapitanjaMilomJovićevi-

ćem.Partijarhjetražiodasemi-

tropolitu Danilu pruži pomoć

da proslavu organizuje onako

kako je Sabor SPC želio, i da se

mitropolitu pruži pomoć preko

crnogorske Vjerske komisije.

Jovićević je obećao pomoć i u

vezi s timuCrnuGoru je poslat

savjetnik u Saveznoj vjerskoj

komisiji Radosav Perović. Pre-

ma planu proslave predviđeno

je da tomprilikomumanastiru

Ostrogu održi počasna sjednica

Sv.ArhijerejskogSabora,idato-

me prisustvuju patrijarh Ger-

man i veliki broj crkvenih veli-

kodostojnika. Timpovodomje i

patrijarh German uputio dopis

crnogorskoj Vjerskoj komisiji.

Proslavajetrebalodaimaisklju-

čivovjerski karakter.

Ostrog

Povodomove svečanosti i pozi-

va da Mijat Šuković učestvuje,

Republička komisija je 10. maja

1971. održala sjednicu, na kojoj

je prisustvovao i Radosav Pero-

vić, savjetnik Savezne komisije

za vjerska pitanja. Komisija je

odlučila da je proslavu uOstro-

guprimilanaznanjeonakokako

jepredstavljenaodstranecrkve.

Odlučeno je da u ime Komisije

na proslavu pođuVasilijeVuka-

dinovićiBožoMartinovićizCr-

ne Gore, i Radosav Perović iz

Saveznekomisije.Predsjedniku

Opštine Danilovgrad Veselinu

R. Đuranoviću je sugerisano da

ide na proslavu i još samo jedan

član Odbora Socijalističkog sa-

vezaradnognaroda (SSRN) ako

je pozvan. Predsjedniku Opšti-

neNikšićjesugerisanodaneide

i da što manje ljudi pođe u

Ostrog. Predviđeno je da nakon

proslave Mijat Šuković primi

patrijarha Germana sa što ma-

nje saradnika, pod uslovom da

ne bude ekscesa uOstrogu. Od-

lučeno je da se patrijarh ne do-

čekuje prilikomdolaska uTito-

grad, da na ručku tokom

proslave predstavnici Komisije

ukoliko se ukaže potreba kažu

samo par konvencionalnih re-

čenica. S ovim predlogomKo-

misije se saglasilo cjelokupno

republičko rukovodstvo Crne

Gore.

Predviđena proslava je obavlje-

naumanastiruOstrogu12.maja

1971. godine. Proslavi je prisu-

stvovao patrijarh German i 9

vladika, među kojimamitropo-

litDanilo. Bilo jeoko 10.000 lju-

di iz svih krajeva Jugoslavije.

Nakon crkvenih obreda organi-

zovan je ručak na kome je bilo

preko 200 zvanica. Za ručkom

je mitropolit Danilo pozdravio

patrijarha i goste.

(Nastavljase)