Table of Contents Table of Contents
Previous Page  23 / 52 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 23 / 52 Next Page
Page Background

23

Pobjeda

6, 7. i 8. januar 2018.

Feljton

1150 GODINAODKONAČNOG POKRŠTAVANJA JUŽNIH SLOVENA

Piše:

SlobodanČUKIĆ

ArheologPredrag Lu-

tovac je nedavnopro-

našaoostatke jedne

predromaničke crkve

uSamogradu između

Ribarevina i Berana.

Tonamgovori da se

nakon867. godine,

najveća kulturnapro-

mjena, s obziromna

nagli prodor predro-

manike udo tadapa-

ganski ambijent, do-

godilauunutrašnjosti

sklavinijeDuklje.

Bio je to trenutak koji

je toj slovenskoj obla-

sti unarednadva vije-

kadonio veliki kultur-

ni procvat. Dukljau

tomtrenutkunijebila

samopod zapadnim

uticajima, već je de

faktopredstavljala

dio zapada

LezenenapredromaničkojCrkviuStonunaPelješcu

KupolanaCrkvi sv. NikoleGrčkognaLopudu, 9 10. vijek

Saraceni (Arapi) su izbili pred

Siciliju827. godine. Zaposjeli su

Bari 841. godine, prodirući i do

naše strane Jadrana i pljačkaju-

ćigradove.Prilikomteprvepro-

valesaracenskaflotajepoharala

Budvu, Rose i donji gradKotor,

nastavljajući ka sjeveru i ugro-

žavajući čak iVeneciju.

Tokomdrugenajezde,započete

866.godine,BudvaiKotorsujoš

jednompostradali,aDubrovnik

senalaziopodopsadom15mje-

seci, sve dok ga 867. nije oslobo-

dila flota vizantijskog caraVasi-

lija I.

NevenBudakpiše:Da suprilike

uCarigraduostale istekao rani-

jih godina, Dubrovčani se ne bi

mogli nadati pomoći, jer je car-

stvo već duže posvećivalo vrlo

malo pažnje svojim jadranskim

posjedima. No, upravo se tada

nacarskomprijestolunašaokao

jedinivladarenergičniVasilijeI,

čiji je cilj bio obnova svjetske

moći Vizantije. Jadran je u nje-

govim planovima imao važno

mjesto, pa se car spremno

odazvao pozivu Dubrovčana i

uputio imu pomoć snažnu flo-

tu.Razbijanjemarapskeopsade

započelo je razdoblje vizantij-

ske inicijative na Jadranu. Vasi-

lije je uz pomoć svog brodovlja

obnovio vlast ne samo nad dal-

matinskim gradovima, nego i

nadsklavinijamakojesusenala-

zilevanfranačkeinteresnesfere

(„PrvastoljećaHrvatskepovije-

sti“,Hrvatskasveučilišnanakla-

da, Zagreb, 1994, 22)

Štasusklavinije?

Vizantinci su pod sklavinijama

(“slovenijama”) podrazumije-

vali prve slovenske samostalne

teritorije na čitavom Balkan-

skom poluostrvu pod vlašću

knezova, odnosno arhonata u

značenju glavara (Vizantijski

izvori za istoriju naroda Jugo-

slavije, II, Beograd, 1959, 15-16).

Taj naziv se nije odnosio samo

najužnoslovenskeoblasti-drža-

ve iz vremena kada je o njima

p i sao Por f i rogen i t (oko

948/949), već i na slovenske

oblasti koje supostojaleuranija

tri vijeka, a koje su vremenom

nestale. Tako je, na primjer, vi-

zantijski car Konstantin V Ko-

pronim porobio sklavinije po

Makedoniji 758-59, a okolne

prisilioda“priznajunjegovuvr-

hovnuvlast”.Nekesklaviji-

ne su vremenom

pripojene većim, nestajući zau-

vijek sa istorijske scene, poput

Neretljanskeoblasti.

CrtežizSkiličineHronike

Dakle, Vasilije I je 867. godine

obnoviovlastinadsklavinijama

(slovenskimoblastima) u zale-

đu. Slovenski kneževi su brže-

boljeizrazilipokornostvizantij-

skom caru. Istovremeno su i

konačno prihvatili hrišćanstvo.

UHronici Jovana Skilice nalazi

se crtež na kojem su prikazani

južnoslovenski kneževi kako

šaljuposlanikecaruVasilijuI.

Na lijevoj strani crteža vide se

četirislovenskaknezakakovije-

ćaju, u sredini su dva izaslanika

koji nose glasove vizantijskom

caru.SkrozdesnojeVasilijeIna

prijestolu,kaosimboluvizantij-

skedominacije.Nacrtežusena-

lazi i poduži komentar. U litera-

turiseuvezitogakažedajeriječ

oarhontima (kneževima) Srba i

Hrvata. Neobično je što na slici

nijesu prikazana samo dva, već

četiri slovenskakneza.

KonstantinPorfirogenetpišeda

Hrvati, Srbi, Zahumljani, Tra-

vunjani, Konavljani i Dukljani

nijesu imali arhonte (tj. knezo-

ve) već samo starce župane “na

istinačinkaoiostalesklavinije”.

“Šta više, većina ovih Slovena ...

dugo vremena ostadoše nekr-

šteni. Za Vasilija, hristoljubivog

cara, pošalju poslanike tražeći i

moleći da nekrštene među nji-

ma pokrsti. Ovaj ... saslušavši ih,

posla carskog predstavnika sa

sveštenicima i pokrsti sve one

koji se kod napred rečenih ple-

menazatekošenekršteni i posle

njihovog pokrštavanja postavi

imtadaarhonte, kojesuonihte-

li i izabrali, od roda od koga su

oni želeli i voleli. I otada do da-

nas su arhonti kod njih iz istih

rodova i ne iz nekog drugog”

(Vizantijskiizvorizaistorijuna-

roda Jugoslavije, II, Beograd,

1959, 14-16).

Benediktinci

U nauci se prihvata da su oko

867. godine kneževi sklavinija

Duklje, Hrvatske, Travunije,

Zahumlja i Srbijekonačnopri-

hvatili hrišćanstvo. Izuzetak

su bili Neretvljanski Sloveni

kojisutoučinilinekolikodece-

nija kasnije.

Pokrštavanje je stvorilo potre-

bu za vjerskim objektima. Ta

okolnost je dovela do velikog

talasa obnove porušenih crka-

va i izgradnje novih, najvjero-

vatnije još oko 867-870. godi-

ne.

Ovaj poduhvat je bio povezan

sabenediktincima.Tajmonaš-

ki red je u naredna dva vijeka

na prostorima slovenske obla-

sti Duklje odigrao značajnu

ulogu.Tajvelikitalasizgradnje

semahomodvijaonapodručju

današnjeg hrvatskog primorja

i CrneGore.

Tu dolazimo do najvažnijeg

momenta. Sve se to odvijalo u

dobu predromanike, koje da-

nasprepoznajemopokarakte-

rističnim malenim crkvama

rasutimpo jadranskoj obali.

Osobenost

Ali,tupostojijedanvažandetalj.

Dok je na hrvatskomtlu izgrad-

nja predromaničkih crkava za-

hvatila samo uzani priobalni

pojas, uDuklji se osimpriobalja

proširiladubokouunutrašnjost

– na cijelu teritoriju. Dakle, za-

hvatila je i današnje crnogorsko

zaleđe, što uHrvatskoj nije bio

slučaj. Tamo su predromaničke

crkve građene najdalje 20-30

kmodobale.

Gradnja u dubljem zaleđu bila

je dukljanska osobenost.

Dukljanskiekskluzivitet!Arhe-

olog Predrag Lutovac je nedav-

no pronašao ostatke jedne pre-

dromaničkecrkveuSamogradu

izmeđuRibarevina iBerana.

To namgovori da se nakon 867.

godine, najveća kulturna pro-

mjena, s obzirom na nagli pro-

dor predromanikeudo tadapa-

ganski ambijent, dogodila u

unutrašnjosti sklavinije Duklje.

Bio je to trenutak koji je toj slo-

venskoj oblasti u naredna dva

vijekadonioveliki kulturni pro-

cvat.Dukljau tomtrenutkunije

bilasamopodzapadnimuticaji-

ma, već je de facto predstavljala

diozapada.

CrkvaSv.Đorđa

Jedinaočuvanapredromanička

crkva u zaleđu Crne Gore je

podgoričkacrkvaSvetogĐorđa.

Nastala jeneđeuperiodu izme-

đu 870. i 1000. godine i prvobit-

no je bilamnogomanja. Današ-

nja priprata izgrađena je tek

1879. godinenakonoslobođenja

PodgoriceodTuraka. Podgorič-

ki hram ima sličnosti sa male-

nim dalmatinskim crkvama iz

tog perioda. Uprkos brojnim

devastacijama tokom osman-

skog perioda, na njoj su se oču-

vali elementi poput četvrtaste

kupole sa malenim lezenama.

Ta kupola je vrlo slična kupoli

crkve Sv. Nikole Grčkog na Lo-

pudu kod Dubrovnika koju hr-

vatski stručnjaci datirajuu9-10.

vijek.Lezenesuinačečestdeko-

rativno-stilski elemenat na pre-

dromaničkim crkvama, što se

lijepovidinacrkviuStonučijije

ktitorbiodukljanskikraljMiha-

ilo Vojislavljević. Ta nas okol-

nost navodi na pomisao da je i

drevna podgorička crkva isprva

imala lezene na fasadi – koje su

najvjerovatnije prezidane i po-

ravnate u kasnijimpopravkama

i adaptacijama.

1.

Doba ukome je započeo

kulturni procvat Duklje

Dok je na hrvatskom tlu izgradnja

predromaničkih crkava zahvatila

samo uzani priobalni pojas, u

Duklji se osimpriobalja proširila

duboko u unutrašnjost – na cijelu

teritoriju. Dakle, zahvatila je i

današnje crnogorsko zaleđe, što

u Hrvatskoj nije bio slučaj. Tamo

su predromaničke crkve građene

najdalje 20 30 kmod obale. Gradnja

u dubljem zaleđu bila je dukljanska

osobenost. Dukljanski ekskluzivitet!

Dobakulturnogprocvataudukljanskomzaleđu - predromanički kameni ukras iz crkvenaMartinićkoj gradini

Srbi i Hrvati šaljuglasnikecaruVasiliju I - ilustracija iz SkiličineHronike

Stariji diocrkve sv. Đorđa