Table of Contents Table of Contents
Previous Page  7 / 48 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 7 / 48 Next Page
Page Background

7

Pobjeda

Ponedjeljak, 11. decembar 2017.

Razgovor

PODGORICA

– Kreiranje bo-

ljih uslova za samozapošljava-

nje mladih ljudi uspostavlja-

njem atraktivnog ambijenta za

inovativne startapove, te otkla-

njanje barijera izmjenama za-

kona, ali i uvođenje poreskih

olakšicaneki suodnačinada se

zadržemladi ljudi i ostvaripro-

gres na globalnom tržištu –

smatraministarka nauke Sanja

Damjanović.

Ona je u intervjuu Pobjedi ka-

zala da je u našoj zemlji ulaga-

nje privatnog sektora u istraži-

vanja na niskom nivou i da je

cilj da se ova situacija poboljša,

kao i saradnja privatnog i aka-

demskog sektora.

POBJEDA:

ŠtoVas jemotivi-

salodaprihvatitepozivpre-

mijeraDuškaMarkovićada

uđeteuVladu, s obziromna

toda ste imali uspješnukari-

jeruuCERN-u?

DAMJANOVIĆ:

Ponuda pre-

mijera za mene je bila velika

čast, ali i izazov. Razgovarala

sam sa menadžmentom GSI-

FAIR Instituta u Darmštatu,

koji je bio moj matični institut

od 2014, kao i sa menadžmen-

tom CERN-a, gdje sam radila

od 2003. Dobila sam podršku

od njih, što je olakšalo da pri-

hvatimponudu, jer jemoja po-

zicijauoviminstitucijamasada

zamrznuta. Prepoznala sam i

šansu da bi moje dugogodišnje

iskustvo, kao i rad sa velikim

brojem naučnika u ovim pre-

stižnimnaučnim institucijama

mogli da pruže snažnu podrš-

ku, prije svega, u jačanju inter-

nacionalizacije naše naučno-

istraživačke zajednice. Nakon

godinudana radauVladi vidim

koliko je ova podrška značajna,

ne samo za Crnu Goru, već i za

cijeli region, jer smo inicirali

mogućnost da se na teritoriji

Jugoistočne Evrope realizuje

velika infrastruktura, odnosno

međunarodni institut za održi-

ve tehnologije.

POBJEDA:

Stalnonaglašava-

teda jepovezivanjeprivrede

i naučne zajednicevažan se-

gment za razvoj društva i

ekonomije. Koliko jenaše

društvo spremnoza takvuvr-

stu iskoraka?

DAMJANOVIĆ:

Ulaganje pri-

vatnog sektora u istraživanja je

na niskomnivou i zato je cilj da

se ova situacija poboljša, kao i

saradnja privatnog i akadem-

skog sektora. Procenat BDP-a

investiran u istraživanja i ra-

zvoj u našoj zemlji je oko 0,4

odsto, a učešće privatnog sek-

tora je samo trećina, dok jepre-

porukaEvropedaulaganjapri-

vatnog sektora u istraživanja i

razvoj bude dvije trećine. Na

planu razvoja inovacija bazira-

nih na znanju, raspisali smo

konkurs za inovativneprojekte

i veoma raduje da je veliki broj

aplikacija upravo od privrede,

a, zahvaljujući povećanom

budžetu za sljedeću godinu,

moći ćemo da počnemo aktiv-

nosti definisane novomStrate-

gijom, otvaranjemnovogciklu-

sa konkursa za inovativne

projekte gdje će jedan od uslo-

va biti saradnja privatnog sek-

tora i akademske zajednice.

CrnaGoramorabiti usmjerena

ka inovativnosti, da bi se ostva-

rile šansena globalnomtržištu.

Ovo polje postaje sve atraktiv-

nijezamlade ljude, koji sveviše

u inovativnom preduzetništvu

vide šansu za samozapošljava-

nje. Naš cilj je da kreiramo

atraktivan inovativni startap

ekosistem, za što je potrebno

uklanjanje barijera u zakon-

skim propisima. Ove godine

smo aplicirali i dobili podršku

Evropskekomisijezapripremu

nacionalne politike za razvoj

startapova,štoćebitirealizova-

no u toku 2018. Uzor razvoja

politike startapa namjeMalta.

POBJEDA:

Budžetska izdva-

janja zanaukuunarednoj go-

dini iznosiće4,6miliona eu-

ra, što jeoko60odstovišeu

odnosunaprethodnu. Kako

ste se „izborili“ za taj novac?

DAMJANOVIĆ:

Kada je u pi-

tanju nivo ulaganja u nauku i

razvoj uCrnoj Gori on je i dalje

na nižem nivou u odnosu na

evropski prosjek. Ali, ukoliko

ovaj novac iskoristimo racio-

nalno omogućićemo nove po-

make. Nacionalna sredstva tre-

ba da služe kao poluga za

povlačenje mnogo većih sred-

stava iz međunarodnih fondo-

va, čime se ocjenjuje i kompe-

tentnost zemlje. CrnaGora ove

godine je lider u najznačajni-

jem evropskom programu za

istraživanje i inovacije Hori-

zont 2020, ukoji zemljeEvrop-

ske unije i zemlje članice ulažu

čak 75 milijardi eura za period

od sedam godina. Ove godine

počeli smo i proces internacio-

nalizacije, priključivanjem u

najveće međunarodne naučne

institucije,štojedodatnoutica-

lo na povećanje aplikacija za

evropske grantove. Svi ti rezul-

tati uticali su na povećanje

budžeta za 60odsto.

POBJEDA:

Projekti, poput

„Lovćena“ -UniverzitetaCr-

neGore (monitoringkoma-

raca, odnosnovektorauna-

šoj državi) dobar jeprimjer

uvezivanjanaučnika s evrop-

skomi svjetskomistraživač-

komzajednicom. Koliko je

važnodati nekomotkriću

društvenuvrijednost?

DAMJANOVIĆ:

Nauka može

na najbolji i najefikasniji način

doprinijeti rješavanju društve-

nih izazova. Potreban je novi

načinkomunikacije, koji uklju-

čuje i veći broj aktera, među

njima i same građane. Uopšte-

no, nauka nemože biti izolova-

na. Danas se najveće ideje stva-

rajuu timovima, umrežavanje i

saradnjana globalnomnivou je

ključ progresa. Naučno tehno-

loški razvoj je uvijek bio jedan

od značajnih pokretača druš-

tvenog progresa. Raduje činje-

nica da se kod nas počelo sa re-

alizacijomkrupnijihprojekata,

kao što je „Lovćen“, koji su

multidisciplinarni, sa inovativ-

nim, komercijalnimorijentaci-

jama i konkretnomprimjenom

od značaja za razvoj društva,

što je nešto što namnedostaje i

štojebilaslabostnašegsistema.

POBJEDA:

„Odliv talenata“

veliki jeproblemunašoj dr-

žavi. Nakoji načinovopitanje

tretiranovaStrategijaona-

učno-istraživačkoj djelatno-

sti?

DAMJANOVIĆ:

Nova Strate-

gijaznatnoserazlikujeodpret-

hodnih i usmjerena jenamlade

ljude kakobismo izgradili nove

generacije istraživača. Prvi cilj

jepoboljšanjeljudskihresursai

istraživačkih kapaciteta putem

zapošljavanja mladih, prven-

stveno doktoranada, kako na

univerzitetima tako i u privre-

di. Za najbolje ćemo omogućiti

feloušip stipendije koje će po-

drazumijevati ne samo plate,

većidodatnasredstvazanjihov

rad na istraživačkim i inovativ-

nim projektima. Priključiva-

njem Crne Gore najvećim

evropskimmeđunarodnim in-

stitucijamaomogućićemomla-

dim ljudima atraktivan ambi-

jent za istraživanje, pristup

savremenim tehnologijama,

rad sa eminentnim naučnici-

ma, umrežavanje, što će takođe

povećati šanseza apliciranjeza

međunarodne fondove, a naj-

veći dio istraživanja, zbog pri-

stupa podataka, će moći da se

obavlja iz crnogorskih institu-

cija. Na taj način ćemo smanjiti

obimproblemaodliva talenata.

Kreiranjemboljihuslova za sa-

mozapošljavanje mladih ljudi

putemuspostavljanja atraktiv-

nog ambijenta za inovativne

startapove, otklanjanjem bari-

jeraizmjenamazakona,uvođe-

njem poreskih olakšica, ali i

osnivanjemprvognaučno-teh-

nološkogparka, sigurna samda

ćemo aktivirati značajne po-

tencijalemladih ljudi u zemlji i

ostvariti progres na globalnom

tržištu, kaošto jeuradilaMalta.

POBJEDA:

Osnivanjemeđu-

narodnog instituta za razvoj

tehnologijanaprostoruJu-

goistočneEvrope, utisak je, u

fokusu je resorana čijemste

čelu. Kada semožeočekivati

realizacijaovepriče?

DAMJANOVIĆ:

Realizacija

ovogprojekta, koji bi samza se-

be predstavljao „pametan

grad“, bila bi zamajac novog ci-

klusa razvoja privrede, ali i na-

učno-tehnološkog oporavka

regiona.Naovakomprojektubi

radilovišeod1.000istraživačai

ne samo da bi zaustavili odliv

talenata, već bi region postao

mjesto koje bi privlačilo struč-

njake, kao i naše naučnike koji

suudijaspori, auperspektivi bi

konačno postali konkurentni

ostatkuEvrope.

Jedna od opcija za ovaj institut

je hadronska kancer terapija

pomoću protona i teških jona,

koja danas predstavlja naju-

spješniji metod za liječenje

kancera. To znači da bi ova naj-

novija metoda liječenja bila

pristupačna svim građanima i

to bi bio najljepši primjer pro-

jekta „nauka za društvo“. U in-

stitutubi50odstovremenabilo

odvojeno za liječenje pacijena-

ta, a ostatak za istraživanja, što

se nigdje u svijetu ne radi. To je

najljepši način da omogućimo

veliku nauku u ovomregionu -

usmisluinfrastruktureitehno-

logije.

Projekat bi mogao biti realizo-

van najmanje za pet do sedam

godina. Evropska komisija nas

je pozvala i da u februaru kori-

stimonoviradniprogramHori-

zonta 2020 koji nudi sredstva

od po tri miliona eura za obje

opcije instituta.

POBJEDA:

Moglobi se reći

da jeVaša strategija - interna-

cionalizacijanaučne zajedni-

cekao imperativ. Koliko, kao

država, imamo sluha za to?

DAMJANOVIĆ:

Savremena

istraživanja iziskuju upotrebu

moderne tehnologije i skupe

opreme,štojedanasnamnogim

poljima omogućeno samo uje-

dinjavanjemresursavišezema-

lja. Čak i razvijene zemlje pri-

stupaju kolaboracijama, a male

zemlje u razvoju, poput naše,

nemaju alternativu. Pridruži-

vanje međunarodnim istraži-

vačkim projektima sa krupnim

infrastrukturama otvara mo-

gućnost transfera znanja i pri-

stup savremenim tehnologija-

ma.Umeđunarodniminstituci-

jama je akumulirano veliko

znanje i tehnologije i postoji

bliska veza sa industrijom.

Nauka u Crnoj Gori ne može

biti izolovana, naši naučnici

treba da sarađuju sa eminen-

tnimnaučnicima iz svoje obla-

sti, da svoje rezultate izlažu u

krugumeđunarodne grupe, da

nas najbolji predstavljaju u svi-

jetu. Da potencijal postoji, po-

kazuje i grupa naučnika koja

već aktivno radi na najvećem

projektu u CERN-u CMS, a sa-

mo je prošlo četiri mjeseca od

kako smo postali punopravni

član ovog projekta. Ovu grupu

čine elektroinženjeri, informa-

tičari i fizičari.

POBJEDA:

Smatrate li današ

obrazovni sistem–od jaslica

dovisokogobrazovanja, daje

dovoljnomogućnosti za ra-

zvoj talenatakoddjece?

DAMJANOVIĆ:

Jedan od naj-

većih problema na univerzite-

tima je taj štone postoje defini-

sane istraživačke pozicije u

akademskoj zajednici, a što je

ključ za razvoj nauke. To je u

suprotnosti sa praksom evrop-

skih prestižnih univerziteta,

gdje nastava čini samo dio uni-

verzitetske pozicije. Kada je u

pitanjuosnovno i srednjeobra-

zovanje, neophodno je što više

podsticati učenike na slobodu

kreativnosti. Znam iz svog

iskustva da ako nijesambila si-

gurna100postounekiodgovor,

nijesam htjela da progovorim.

A mnogo je bolje dati mladim

ljudimamogućnost da kažu, pa

iakonijetačanodgovor,navesti

ihna razmišljanje. Potrebno je i

ažurirati udžbenike, jer prak-

tično sva savremena dostignu-

ćanijesuunašojškolskojlitera-

turi.Akoposmatrateudžbenike

iz fizike, vrijeme u njima je sta-

lo negdje na samom početku

prošlog vijeka.

JasminaBEHAROVIĆ

Ministarka nauke Sanja Damjanović

Otvoreni za

nove ideje

POBJEDA:

Za kratko vrije-

me naša zemlja je postala

dio značajnihmeđunarod-

nihnaučnih institucija. Koli-

ko je bilo teško doći do ta-

kvoguspjeha?

DAMJANOVIĆ:

Morate da

imate viziju. Pristup nije trivi-

jalan i morate da se izborite.

Nauka je najljepša profesija,

jervamljudi otvarajuput i nu-

de mogućnosti. Kada sam

pregovarala da naša zemlja

postane punopravni član

CMSeksperimenta,unjegaje

većbilouloženovišemilijardi

eura, a mi u tom dijelu nije-

smo učestvovali, pa uopšte

nijebilolakopriključitise.Žoel

Batler, iz menadžmenta

CERN-a, na pitanje tada zašto

nas primaju, rekao je da su

otvoreni za nove ideje. Bilo je

teško, ali ako imate viziju i po-

kažete da imate kritičnuma-

sumladih ljudi koji bi zaista tu

željelidarade,nijenemoguće.

Benefit za Fakultet

likovnih umjetnosti

POBJEDA:

Ko je iznašenaučno-istraživačkezajedniceprvi

uključenuCERN-oveksperimentCMS?

DAMJANOVIĆ:

Prva grupa koja je dobila benefit od toga što

smo se povezali sa CMS eksperimentomuCERN-u je, vjerovali

ili ne, Fakultet likovnihumjetnosti UniverzitetaCrneGore. Apli-

cirali su za pozivHorizont 2020u koji jeuključena ne samona-

učna, nego i umjetnička zajednica. Jedva čekamnjihove rezul-

tate, zakojevjerujemdaćebiti uspješni, padaondapokažemo

zbogčegasu internacionalizacija i povezivanje tolikobitni.

SLOBODA

KREATIVNOSTI

VAŽNAZARAZVOJ:

SanjaDamjanović

Potrebno je ažurirati

udžbenike, jer praktično

svamodernadanašnja

dostignućanijesuuna-

šimudžbenicima. Ako

posmatrate udžbenike iz

fizike, vrijeme unjima je

stalonegdje na samom

početkuprošlog vijeka

Profesori moraju biti istraživači

POBJEDA:

Očigledna je intenzivna saradnja

Ministarstvasauniverzitetimaunašojzemlji.

Smatratelidajeresornačijemstečeluobjedi-

njavajućifaktornaučnezajednice?

DAMJANOVIĆ:

Dobra praksa je da je visoko

obrazovanjeunadležnostiMinistarstvanauke,

što bi cijeli sistem učinilo mnogo efikasnijim.

Ovo je istovremeno i preporuka Evropske ko-

misije.Ponovićudakodnas,nažalost,neposto-

ji definisana istraživačka pozicija. Na univerzi-

tetimau zemljamaEvropskeunijeprofesorska

pozicija čini 30 odsto predavanja, a 70 odsto

istraživanja i to je nešto što se podrazumijeva.

Kod nas, s druge strane, ovo je shvaćeno kao

100 odsto nastava. Ako vi hoćete da se bavite

naukomi dapokrenetenešto,moratedaseba-

vite istraživanjem. A istraživanje je i mentor-

stvo, što znači damorateda imate studentana

doktorskimstudijama,kojidođekaodioistraži-

vanja.Našciljjedazanajboljeomogućimofelo-

ušip, da ihoslobodimo školarina, da imobezbi-

jedimoplatu.

Umrežavanje

ključ uspjeha

Jedan od najvećih

problema na

univerzitetima je

taj što ne postoje

definisane istraživačke

pozicije u akademskoj

zajednici, a što je

ključ za razvoj nauke.

To je u suprotnosti

sa praksom

evropskih prestižnih

univerziteta, gdje

nastava čini samo dio

univerzitetske pozicije

- kazala jeministarka

nauke Sanja

Damjanović

I.BOŽOVIĆ