Table of Contents Table of Contents
Previous Page  8 / 64 Next Page
Information
Show Menu
Previous Page 8 / 64 Next Page
Page Background

8

Pobjeda

Ekologija

Ponedjeljak, 20. novembar 2017.

Razgovor s povodom:

Direktorica Direktorata za životnu sredinu Ivana Vojinović

U zavisnosti od forme, živamože da ostane u vazduhu do

jedne godine, te je zbog toga pitanje žive globalni problem

– kazala je Vojinović

PODGORICA

Prvakonfe-

rencija stranaugovornica

Minamatakonvencijeoživi

održana jeuŽenevi od24.

do29. septembraove godine

podnazivom„Neka živapo-

staneprošlost“.

Događaju jeprisustvovala i cr-

nogorska delegacija na kojem

je dogovoreno sprovođenje

ovog najnovijeg multilateral-

nogsporazumauoblastiživot-

ne sredine, koji je stupio na

snagu 16. avgusta nakon što je

50 država deponovalo instru-

mente o ratifikaciji.

Kako je Pobjedi istakla gene-

ralna direktorica Direktorata

za životnu sredinu Ivana Voji-

nović, Minamatakonvencijao

živi nastoji da smanji snabdi-

jevanje i trgovinu živom i fa-

zno isključivanje ili fazno

smanjivanje određenih proi-

zvoda i procesa gdje se koristi

živa, kao i kontrolu emisija ži-

ve i njenog ispuštanja.

- Cilj ove konvencije je zaštita

zdravlja ljudi i životne sredine

od antropogenih emisija žive i

živinih jedinjenja – naglašava

Vojinović.

Kako jedodala, CrnaGora tre-

nutno radi studiju koja će dati

smjernice za kontrolu saku-

pljanja i skladištenja proizvo-

da koji sadrže metalnu živu,

čiji će sastavni dio biti i inven-

tar proizvoda koji sadrže ili

mogusadržatiživu,analazese

u upotrebi. Studija bi trebalo

da bude gotova početkom

2018. godine.

POBJEDA:

Koji su to proi-

zvodikojisadržeživuinako-

ji načinćebiti regulisani?

VOJINOVIĆ:

Konvencija da-

je i spisak proizvoda koji će

biti ukinuti do 2020. s timda u

skladu sa članom6 Konvenci-

jeCrnaGoramože da se prija-

vi zapetogodišnjeproduženje

rokova, i taj rok se može još

produžitinaukupno10godina

nakon ratifikacije za proizvo-

de kao što su: baterije (osim

dugmastih cink-srebrooksid-

nih baterija sa sadržajem žive

manje od dva odsto, dugma-

stih cink-vazduh baterija sa

sadržajem žive manje od dva

odsto),većinaprekidačairele-

ja, kompaktne fluorescentne

sijalice jednake ili snagemanje

od 30 vati koje sadrže više od

pet miligrama žive po sijalici,

halogenesijalicekojesekoriste

za rasvjetu, živine sijalice viso-

kog pritiska koje se koriste za

rasvjetu, živaufluorescentnim

lampamasahladnomkatodom

i fluorescentnim lampama sa

eksternom elektrodom za

elektronske displeje.

POBJEDA:

Možete li da pri-

bližite našimčitaocima u če-

muse sastoji značaj bezbjed-

nog upravljanja živom u

životnoj sredini?

VOJINOVIĆ:

Živa je prirodni

element, jedini sjajan metal

koji je tečan na sobnoj tempe-

raturi, štoomogućava raznoli-

ku upotrebu. Živa se javlja u

nekoliko oblika: metil živa i

druga organska jedinjenja,

elementarna (metalna) živa i

neorganska jedinjenja žive. U

svim navedenim oblicima je

perzistentna i bioakumulativ-

na. Ljudske aktivnosti su do-

prinijele ispuštanju žive u ži-

votnu sredinu, a samimtim i u

lanac ishrane.Živasenalazi iu

proizvodima (termometri,

zubni amalgami, baterije, sija-

lice, itd.) i ispušta se prilikom

spaljivanja fosilnihgoriva.

Elementarnaživakojaseispu-

sti u atmosferu deponuje se u

vodenu životnu sredinu gdje

može da se pretvori uz pomoć

bakterija u metil živu, njenu

najtoksičniju i najopasniju

formu. U zavisnosti od forme,

živa može da ostane u vazdu-

hu do jedne godine, te je zbog

toga pitanje žive globalni pro-

blem, koji ne može da se riješi

na nacionalnomnivou.

POBJEDA:

Koji su to sluča-

jevi trovanjaživinimjedinje-

njima u prošlosti na global-

nomnivou?

VOJINOVIĆ:

Zabilježeno je

nekolikoslučajevatrovanjaži-

vom, kao što je slučaj „Mina-

mata“, koji je zabilježen 1956.

ugraduMinamata,Prefektura

Kumamoto, Japan. U pome-

nutom zalivu, čije je more bo-

gato ribom, bila je smještena

industrija koja je svoje otpad-

ne vode izlivala umore.Mina-

mata sindrom izazvan je ispu-

štanjem žive u industrijske

otpadne vode od strane fabri-

ke vinil hlorida Chisso, koje je

trajalo od 1932. do 1968. Drugi

primjer je Irak 1970, kada je

nakon konzumiranja hljeba

koji je bio napravljen od sje-

menske pšenice zaštićene ži-

vinimfungicidima, umrlo 500

osoba.

POBJEDA:

Da li je Crna Go-

ra ratifikovala Minamata

konvencijuoživi?

VOJINOVIĆ:

CrnaGorajedr-

žava potpisnica Minamata

konvencije o živi od 24. sep-

tembra 2014. U cilju jačanja

nacionalnih kapaciteta i pri-

preme za ratifikaciju i imple-

mentaciju Konvencije, preko

Globalnog fonda za životnu

sredinu (GEF), realizuje se

projekat „Pripreme za ratifi-

kovanje i implementacijuMi-

namata Konvencije o živi-ini-

cijalna procjena za Crnu

Goru“. Nakon realizacije na-

vedenog projekta planirana je

ratifikacija Minamata kon-

vencije o živi, i to do kraja

2018.

POBJEDA:

Ukratkooprojek-

tu„Pripremezaratifikovanje

i implementaciju Minamata

konvencije o živi - inicijalna

procjena zaCrnuGoru.

VOJINOVIĆ:

Cilj ovog pro-

jekta je da se inicijalno proci-

jeni postojeća, tj. zatečena ko-

ličinaživeuCrnojGorikakobi

se omogućilo Vladi da postavi

svoje ciljeve koje treba ispuni-

ti u kontekstu ratifikacije Mi-

namata konvencije, kao i da se

uspostavi osnova za buduću

primjenukonvencije.Projekat

imadvijekomponente:kreira-

nje povoljnog okruženja za

donošenjeodlukaoratifikaciji

Minamata konvencije i izrada

Nacionalnog profila (inventa-

ra žive, itd...).

Do sada je pripremljen pred-

log dokumenta „Minamata

inicijalna procjena žive“ u

okviru kojeg je urađen Nacio-

nalni profil čiji je sastavni dio

inventarprocijenjenihemisija

žive, analiza zakonodavnog

okvira i Komunikaciona stra-

tegija.

Takođe, u okviru projekta

Agencija za zaštitu prirode i

životne sredine pripremila je

Priručnik o živi, koji se može

naći na veb stranici, i isti je od-

štampan u 3.000 primjeraka.

Priručnik će se distribuirati

školama i javnosti kako bi se

podigla svijest o živi i samoj

konvenciji.

POBJEDA:

Kakavjesadašnji

zakonodavni okvir kojim se

regulišeovopitanje?

VOJINOVIĆ:

Zakonodavni

okvir u Crnoj Gori baziran je

na procesu usaglašavanja sa

zakonodavstvom EU. Zako-

nomo životnoj sredini, koji se

primjenjuje od avgusta prošle

godine,izmeđuostalog,zabra-

njen je izvoz metalne žive, ci-

nabarita, živinog (I) hlorida,

živinog (II) oksida i smješa

metalne žive sa drugim sup-

stancama, uključujući legure

žive, sa koncentracijom žive

od najmanje 95 odsto mase-

nog udjela.

Takođe, u skladu sa Zakonom

o hemikalijama donešen je

Pravilnik o zabrani i ograniče-

nju korišćenja, stavljanja u

promet i proizvodnji hemika-

lija koje predstavljaju nepri-

hvatljivrizikpozdravlje ljudi i

životnu sredinu, shodno ko-

jem je zabranjeno stavljanje u

prometzaopštuupotrebužive

u: toplomjerima, kao i drugim

uređajimazamjerenje(mano-

metri, sfigmomanometri-apa-

rati zamjerenjepritiska, baro-

metri, termometri i dr).

Zabrane se primjenjuju od 3.

aprila 2014. za uređaje zamje-

renje koji se prvi put stavljaju

upromet. Navedeni uređaji za

mjerenje koji se koriste kao

medicinska sredstva ostaju u

prometu do isteka propisanog

roka za medicinska sredstva.

Zabrane se ne primjenjuju na

uređajezamjerenjekoji subili

uupotrebiprijenavedenogro-

ka. Takođe, određena ograni-

čenja i zabrane propisana su i

za mjerne uređaje koji sadrže

živu, a namijenjeni su za indu-

strijske i profesionalne svrhe

(barometri, higrometri, mano-

metri, sfigmomanometri i dr).

Imajući na umu da je jedan od

ciljeva konvencije kontrola, i

gdje je to izvodljivo smanjenje

emisije žive i živinih jedinje-

nja u vazduh, kao i ispuštanja

žive u zemljište i vode, ukazu-

jem i na Uredbu o klasifikaciji

i kategorizaciji površinskih i

podzemnih voda i Uredbu o

graničnimvrijednostima emi-

sija zagađujućih materija u

vazduh iz stacionarnih izvora.

Takođe, konvencijom je obu-

hvaćen i otpad koji sadrži živu,

što je u Crnoj Gori regulisano

Zakonom o upravljanju otpa-

dom i velikim brojem podza-

konskihakatakojiseodnosena

živu. CrnaGora je ratifikovala i

Bazelsku konvenciju kojomse,

između ostalog, preduzimaju

mjere u cilju upravljanja otpa-

dom žive na ekološki prihvat-

ljivnačin.

Na kraju, CrnaGora sepripre-

mazaprimjenu i implementa-

cijunoveRegulativeoživikoja

će u EU stupiti na snagu 1. ja-

nuara2018. i kojapredviđaza-

branu uvoza, izvoza i proi-

zvodnje proizvoda kojima je

dodata živa od 1. januara 2021.

N.KOVAČEVIĆ

Proizvodi

koji sadrže

živu postaju

prošlost

Konvencija – globalna akcija

Konvencija se obavezuje na zaštitu ljudskog zdravlja i životne

sredine od toksičnih efekata žive i živinih proizvoda i istovre-

meno osigurava alternativna održiva rješenja. Stoga, Prva

konferencija strana ugovornica konvencije u Ženevi bila je

istorijski trenutak i poziv na zajedničku globalnu akciju da upo-

treba žive postane prošlost.

Izbacuje se i zubni amalgam

Proizvod koji treba da bude ,,postepeno izbačen“ iz upotrebe,

kako naglašava Vojinović, je i zubni amalgam.

- Crna Gora treba da primijeni mjere sa liste od devet moguć-

nosti, uzimajući u obzir domaće prilike i relevantna međuna-

rodna uputstva. Moguće aktivnosti su izbor dvije mjere sa

liste koja uključuje npr. uspostavljanje programa prevencije,

da bi se smanjila potreba za zubnimplombama i promovisala

upotreba ekonomičnih i klinički e ikasnih alternativa bez

žive, kao i programe osiguranja koji podstiču alternative bez

žive u odnosu na živin amalgam i ograničavanje upotrebe

amalgama u enkapsuliranoj formi – kazala je Vojinović.

Živa kao

otrov i lijek

Vojinović podsjeća da se

živa od davnina pominjala

kao lijek ili kao otrov.

- Primjera radi, u literaturi

se bilježi da je Amadeus

Mocart umro od žive koja

je trebalo da izliječi si ilis,

smatra se da je Abraham

Linkoln imao nagle promje-

ne raspoloženja i nesanicu

zbog „plavog lijeka“ koji je

koristio, tj. zbog žive.

U elementarnom stanju

živa je toksična u obli-

ku pare ili veoma sitnih

kapljica i živine pare mogu

izazvati trovanja. Organska

jedinjenja žive, naroči-

to ona isparljiva ili lako

rastvorljiva u vodi ili masti,

veoma su toksična, brzo

prodiru u nervni sistem i

mozak, i mogu da izazovu

oštećenja – kazala je Voji-

nović.

IvanaVojinović

Sa konferencijeuŽenevi